THƠ CHO CON GÁI

Thơ: Võ Vinh

Là đồng xanh bất tận

cho con sải bước dài

Là gió chiều lồng lộng

Cánh diều con bay cao

 

Là đêm trăng vằng vặc

Ươm thơ vào hồn con

Là suối nguồn mát lạnh

Con lớn lên ngọt lành

 

Con đi trên đường quang

Rộn ràng tin yêu mới

Mà cha thì sáng tối

Phập phồng dõi mắt theo…

 

Đời con là cánh chim

Chân trời xa bát ngát

Cha góc nhà sáng tối

Nguyện cầu con bình an

 

Cho dù giông, dù gió

Bảo mưa nắng, bão đời

Đường con con cứ bước

Muộn phiền để cha lo…

 

Đời không như là mơ

Những lúc buồn muốn khóc

Con chợt nghĩ đến cha:

–  Cha nói là “cha biết…”

 

Con đi khắp mọi miền

Làm muôn điều con muốn

Những lúc đời sung sướng

Cha ở đâu trong con…

 

Không lắm của nhiều tiền

Cuộc đời cha lam lũ…

Chợt bây giờ con thấy,

Con cần  cha lắm luôn…

–  Cha ơi, trên tất cả

Cha là cha của con…

 

Lời bình: Nguyễn Bá Nha – Cử nhân Việt Nam học

 

“Thơ cho con gái” – Khi tình cha là nơi bình yên nhất để trở về

Trong tình cảm gia đình, tình cha thường không nhiều lời. Cha có thể ít khi nói những câu yêu thương, nhưng lại lặng lẽ đứng phía sau con qua từng bước trưởng thành. Nếu tình mẹ thường được cảm nhận bằng sự dịu dàng, gần gũi thì tình cha nhiều khi hiện hữu trong sự dõi theo, chở che và một lời nhắc nhở tưởng như giản dị. “Thơ cho con gái” của Võ Vinh là một bài thơ như thế. Không cầu kỳ về ngôn từ, không tìm kiếm những hình ảnh quá xa xôi, tác giả kể một câu chuyện tình cha bằng những câu thơ mộc mạc, chân thành, để rồi từ đó làm hiện lên một chân lý giản dị: con có thể đi rất xa trong cuộc đời, nhưng tình cha vẫn là nơi sâu thẳm nhất để con trở về.

Mở đầu bài thơ là thế giới mà người cha mong muốn dành cho con:

“Là đồng xanh bất tận

cho con sải bước dài

Là gió chiều lồng lộng

Cánh diều con bay cao”

“Đồng xanh”, “gió chiều”, “cánh diều” là những hình ảnh đẹp của tuổi thơ, đồng thời cũng là những biểu tượng cho một cuộc đời rộng mở. Cha không giữ con trong vòng tay mình mà mong con có một không gian đủ rộng để “sải bước dài”, để “bay cao”. Đó là tình yêu biết buông tay đúng lúc. Người cha hiểu rằng yêu con không phải là giữ con bên cạnh mãi mãi, mà là trao cho con đôi cánh để bước vào cuộc đời.

Không gian tuổi thơ tiếp tục được mở ra bằng ánh trăng và dòng suối:

“Là đêm trăng vằng vặc

Ươm thơ vào hồn con

Là suối nguồn mát lạnh

Con lớn lên ngọt lành”

Những hình ảnh thiên nhiên trong trẻo ấy như những lớp phù sa bồi đắp tâm hồn. Cha mong con lớn lên không chỉ bằng tuổi tác mà còn bằng một tâm hồn đẹp, biết yêu thương, biết rung động trước cuộc sống. “Ươm thơ vào hồn con” là một cách diễn đạt giàu chất trữ tình, bởi thơ ở đây không chỉ là thi ca mà còn là vẻ đẹp, lòng nhân ái và những điều trong trẻo mà cuộc đời có thể gieo vào tâm hồn một con người.

Nhưng khi con lớn, con bắt đầu bước ra khỏi thế giới tuổi thơ:

“Con đi trên đường quang

Rộn ràng tin yêu mới

Mà cha thì sáng tối

Phập phồng dõi mắt theo…”

Hai câu thơ đối lập mà giàu sức gợi. Con có “đường quang”, có “tin yêu mới”; còn cha thì “sáng tối” vẫn “phập phồng dõi mắt theo”. Con nhìn về phía trước, cha nhìn theo phía sau. Con đang bước vào tương lai, cha vẫn đứng ở điểm xuất phát của yêu thương.

“Phập phồng” là một từ rất đời thường nhưng đặt vào đây lại diễn tả thật đúng tâm trạng của người cha. Khi con còn bé, cha lo con ngã. Khi con trưởng thành, cha lại lo con gặp những điều không may giữa cuộc đời. Khoảng cách càng xa, sự dõi theo đôi khi càng lớn.

Và rồi, hình ảnh “cánh chim” xuất hiện:

“Đời con là cánh chim

Chân trời xa bát ngát

Cha góc nhà sáng tối

Nguyện cầu con bình an”

Cánh chim là biểu tượng của tự do, của khát vọng khám phá và những chân trời rộng lớn. Người cha không ngăn cản con bay, nhưng trong sâu thẳm vẫn giữ một lời nguyện cầu: “bình an”. Đó có lẽ là mong ước giản dị nhất và cũng lớn nhất của cha mẹ. Không cần con phải trở thành người nổi tiếng hay giàu sang; chỉ mong con được sống một cuộc đời tử tế và bình an.

“Cho dù giông, dù gió

Bão mưa nắng, bão đời

Đường con con cứ bước

Muộn phiền để cha lo…”

Đoạn thơ này gây xúc động bởi sự hy sinh được nói ra rất tự nhiên. “Đường con con cứ bước” là lời trao quyền cho con; “muộn phiền để cha lo” lại là lời nhận phần khó nhọc về mình. Cha không đi thay con, nhưng sẵn sàng đứng phía sau để đón lấy những nỗi buồn mà con có thể gặp trên đường đời.

Đó chính là bản chất của tình cha: không sống thay con, nhưng luôn muốn gánh bớt phần giông gió cho con.

Đến những khổ thơ sau, bài thơ chuyển từ lời cha sang tiếng lòng của người con. Đây là sự chuyển mạch rất tự nhiên:

“Đời không như là mơ

Những lúc buồn muốn khóc

Con chợt nghĩ đến cha:

-Cha nói là ‘cha biết…’”

Chỉ một câu “cha biết…” mà chứa đựng biết bao yêu thương. Khi con gặp chuyện buồn, có thể cha không giải quyết được tất cả, cũng chẳng thể xóa hết những tổn thương. Nhưng cha “biết”. Biết con đang buồn, biết con đang đau, biết con đang cần một nơi để dựa vào. Đôi khi, được một người hiểu mình đã là một sự an ủi lớn.

Đặc biệt, bài thơ không chỉ nói về những lúc con thất bại. Ngay cả khi con thành công, cha vẫn hiện diện trong tâm hồn con:

“Con đi khắp mọi miền

Làm muôn điều con muốn

Những lúc đời sung sướng

Cha ở đâu trong con…”

Câu hỏi “Cha ở đâu trong con…” là một khoảng lặng đẹp. Khi con đi xa, khi cuộc đời rộng mở, khi những ước mơ lần lượt thành hiện thực, hình bóng cha vẫn không mất đi. Ngược lại, chính những thành công của con khiến con nhận ra mình đã mang theo biết bao điều cha trao gửi.

Và rồi người con nhận ra điều tưởng như giản dị mà vô cùng sâu sắc:

“Không lắm của nhiều tiền

Cuộc đời cha lam lũ…

Chợt bây giờ con thấy,

Con cần cha lắm luôn…”

Cha không có “của nhiều tiền”, cuộc đời “lam lũ”, nhưng cha lại có thứ tài sản không thể đo đếm: tình yêu dành cho con. Cái hay của đoạn thơ nằm ở sự chân thật. Tác giả không lý tưởng hóa người cha thành một nhân vật phi thường. Cha chỉ là một người bình thường, có thể nghèo về vật chất, vất vả trong cuộc sống, nhưng giàu có vô cùng về tình thương.

Câu kết:

“- Cha ơi, trên tất cả

Cha là cha của con…”

không cầu kỳ nhưng có sức ngân. “Trên tất cả” là trên những thành công, tiền bạc, khoảng cách, những vui buồn và biến động của cuộc đời. Sau tất cả, điều còn lại là mối quan hệ thiêng liêng không gì thay thế được: cha là cha của con.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng ngôn ngữ gần với lời nói đời thường, câu thơ ngắn, nhịp linh hoạt, nhiều hình ảnh quen thuộc như đồng xanh, cánh diều, ánh trăng, dòng suối, cánh chim, chân trời. Cách lặp cấu trúc “Là…” ở phần đầu tạo nên nhịp điệu như lời cha thủ thỉ với con, trong khi sự chuyển đổi điểm nhìn sang tiếng lòng của người con ở phần sau giúp cảm xúc được mở rộng. Đặc biệt, tác giả không dùng những lời quá lớn lao để ca ngợi tình phụ tử mà để chính những chi tiết đời thường – “sáng tối”, “dõi mắt theo”, “nguyện cầu”, “muộn phiền để cha lo” – tự nói lên chiều sâu của tình cảm.

“Thơ cho con gái” vì thế không chỉ là lời cha gửi con mà còn là lời nhắc nhở về một mái nhà tinh thần mà mỗi người luôn mang theo suốt cuộc đời. Con có thể đi khắp mọi miền, có thể thực hiện “muôn điều con muốn”, có thể chạm tới những chân trời xa rộng, nhưng phía sau mỗi bước chân vẫn có một người âm thầm dõi theo.

Và đôi khi, chỉ đến lúc đi thật xa, con người mới hiểu rằng điều mình cần nhất không phải là một nơi thật rộng để bay, mà là một nơi luôn có người chờ mình trở về. Với người con gái trong bài thơ, nơi ấy chính là cha – người không trao cho con một cuộc đời không giông gió, nhưng trao cho con niềm tin rằng: dù con đi đến đâu, cha vẫn ở đó, trong con ./.

                                                                   Người viết lời bình: Nguyễn Bá Nha