BỘ ĐỘI HÀNH QUÂN

Thơ: Nguyễn Đại Hải

Tối nay ngồi uống cà phê

Một quán nho nhỏ bên lề đường thôi!

Bên ngoài tí tách mưa rơi

Tuy không ướt áo nhưng trời tối đen

Con đường loang loáng ánh đèn

Trên đường bộ đội đang rèn, chuyển quân

Vẫn âm thầm, những bước chân

Vẫn thề chiến đấu vì dân, quên mình

Thề vì Tổ quốc hi sinh

Đoàn quân hành tiến, nhớ mình ngày xưa

Luyện tập không kể sớm, trưa

Hăng say trong nắng, trong mưa thao trường

Hiểm nguy gian khó coi thường

Khi vào chiến trường giảm thiểu hi sinh

Ngày nay Tổ quốc hòa bình

Nhớ người ngã xuống hi sinh lặng thầm

Đứng lên ngăn giặc ngoại xâm

Để nay đất nước ngang tầm thế gian

Mỗi thế hệ, mỗi gian nan

Viết lên trang sử bốn ngàn năm qua

Đời con nối tiếp đời cha

Dệt thành Tổ quốc gấm hoa bây giờ

Sử vàng trộn máu và thơ

Hiên ngang bất tử bây giờ, mai sau

Ông, cha, con, cháu nối nhau

Giữ gìn Tổ quốc mạnh giàu, đẹp tươi

Việt nam yêu dấu của tôi

Non sông, đất nước, con người thủy chung

Việt nam, dân tộc anh hùng

Hùng thiêng sông núi trùng trùng quân đi

29.11.2024

NHỮNG BƯỚC CHÂN ĐI QUA MIỀN KÝ ỨC

(Lời bình về bài thơ “Bộ đội hành quân” – Thơ Nguyễn Đại Hải)

LỜI BÌNH: BÁ NHA

Có những hình ảnh bình dị bỗng đánh thức cả một miền ký ức. Một cơn mưa đêm, con đường loang loáng ánh đèn, quán cà phê nhỏ bên lề phố và đoàn bộ đội lặng lẽ hành quân qua… Chừng ấy thôi cũng đủ làm sống dậy trong lòng người lính năm xưa bao kỷ niệm về thao trường, đồng đội và những tháng ngày tuổi trẻ hiến dâng cho Tổ quốc. Bài thơ “Bộ đội hành quân” của nhà thơ Nguyễn Đại Hải bắt đầu từ khoảnh khắc đời thường ấy, rồi mở rộng thành dòng cảm xúc tự hào về truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc.

Tác giả không chọn khung cảnh chiến trường dữ dội để nói về người lính, mà bắt đầu bằng một đêm mưa bình dị: “Tối nay ngồi uống cà phê/ Một quán nho nhỏ bên lề đường thôi!”. Câu thơ mộc mạc như lời kể chuyện, tạo nên sự tương phản giữa không gian quán nhỏ và đoàn quân đang chuyển động ngoài kia. Trong khi phố phường chìm vào bóng tối, những người lính vẫn miệt mài rèn luyện, hành quân.

“Con đường loang loáng ánh đèn/ Trên đường bộ đội đang rèn, chuyển quân”. Ánh đèn phố thị và bước chân quân hành cùng hiện diện, gợi ra sự tiếp nối giữa cuộc sống thanh bình với nhiệm vụ bảo vệ đất nước. Vẻ đẹp người lính không chỉ hiện lên giữa tiếng súng chiến trường, mà còn trong những bước chân âm thầm, tinh thần kỷ luật và ý thức sẵn sàng nhận nhiệm vụ.

Là một Cựu chiến binh, nhà thwo Nguyễn Đại Hải có sự đồng cảm của người từng trải với những gian nan đời quân ngũ. Nhìn lớp chiến sĩ hôm nay, ông như gặp lại chính mình thuở tuổi trẻ: “Đoàn quân hành tiến, nhớ mình ngày xưa/ Luyện tập không kể sớm, trưa”. Hai chữ “ngày xưa” mở ra miền ký ức thao trường, nơi người lính được tôi luyện qua nắng mưa, gian khó để trưởng thành, vững vàng trước thử thách.

Đời quân ngũ không chỉ có những phút giây hào hùng được ghi vào sử sách. Phía sau mỗi người chiến sĩ là tháng ngày rèn luyện bền bỉ, là kỷ luật và tình đồng đội. Những câu thơ “Hăng say trong nắng, trong mưa thao trường/ Hiểm nguy gian khó coi thường” tuy giản dị nhưng thể hiện tinh thần không ngại gian nan, luôn sẵn sàng hoàn thành nhiệm vụ. Chính sự tôi luyện ấy góp phần tạo nên bản lĩnh người lính khi đối diện hiểm nguy.

Từ ký ức cá nhân, bài thơ hướng về đồng đội và những người đã nằm lại nơi chiến trường: “Ngày nay Tổ quốc hòa bình/ Nhớ người ngã xuống hi sinh lặng thầm”. Câu thơ đặt niềm vui hôm nay bên cạnh những mất mát của quá khứ, nhắc người đọc rằng hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống yên lành là biết bao tuổi xuân đã gửi lại chiến trường, bao người ra đi không kịp trở về sum họp với gia đình.

Với người Cựu chiến binh, ký ức đồng đội có thể theo suốt cuộc đời. Bởi vậy, tri ân không chỉ nằm trong những nén hương hay lời tưởng niệm, mà còn ở cách sống nghĩa tình, biết gìn giữ thành quả mà các thế hệ đã đánh đổi bằng máu xương. Nhớ người đã khuất cũng là tự nhắc mình về trách nhiệm đối với hiện tại và tương lai.

Từ nỗi nhớ ấy, cảm xúc thơ mở rộng thành suy ngẫm về chiều dài lịch sử dân tộc: “Mỗi thế hệ, mỗi gian nan/ Viết lên trang sử bốn ngàn năm qua”. Mỗi thời đại có thử thách riêng, mỗi thế hệ có trách nhiệm riêng trong việc bảo vệ những giá trị cha ông truyền lại. Khi đất nước có giặc ngoại xâm, đó là chiến đấu bảo vệ quê hương; khi non sông thanh bình, đó là lao động, cống hiến và chung tay xây dựng đất nước.

Hình ảnh “Đời con nối tiếp đời cha/ Dệt thành Tổ quốc gấm hoa bây giờ” gợi lên nét đẹp bền lâu trong văn hóa Việt Nam: truyền thống được trao truyền qua các thế hệ. Cha ông dựng nước, giữ nước; con cháu tiếp nối bằng trách nhiệm và hành động. Tình yêu quê hương, đất nước vì thế không chỉ được vun đắp qua lời dạy, mà còn qua tấm gương sống, ký ức gia đình và những câu chuyện về sự hy sinh của người đi trước.

Đặc biệt, câu thơ “Sử vàng trộn máu và thơ” có sức gợi đáng chú ý. Lịch sử được viết nên bằng chiến công, mồ hôi và máu xương, đồng thời được lưu giữ trong lời ru, câu hát, trang thơ và ký ức nhân dân. “Máu” nhắc nhớ cái giá của độc lập; “thơ” gợi vẻ đẹp tinh thần, khát vọng sống và niềm tin của dân tộc. Hai hình ảnh đặt cạnh nhau khiến lịch sử không còn xa xôi, mà trở thành một phần máu thịt trong tâm hồn người Việt.

Bài thơ còn thấm đẫm đạo lý uống nước nhớ nguồn và tinh thần cộng đồng. Cách gọi “Ông, cha, con, cháu nối nhau” gợi hình ảnh nhiều thế hệ cùng chung một mái nhà lớn là Tổ quốc. Đó cũng là nét đẹp văn hóa được lưu truyền qua ca dao, tục ngữ, lời ru và lời dặn của người đi trước. Từ gia đình đến quê hương, tình yêu đất nước được bồi đắp bằng những điều bình dị mà bền chặt.

Về nghệ thuật, “Bộ đội hành quân” sử dụng thể thơ lục bát gần gũi với lời ăn tiếng nói và tâm hồn người Việt. Ngôn ngữ giản dị, hình ảnh đời thường, mạch thơ chuyển tự nhiên từ cảnh đêm mưa sang hồi tưởng quân ngũ, rồi mở rộng đến lịch sử và trách nhiệm của các thế hệ. Dẫu một số câu thơ thiên về ngợi ca trực tiếp, sự chân thành vẫn là nét đáng trân trọng. Tác giả không tìm kiếm hình tượng người lính xa lạ, mà nhận ra vẻ đẹp của họ ngay trên con đường quen thuộc giữa đời thường.

Khép lại bài thơ, hình ảnh “Hùng thiêng sông núi trùng trùng quân đi” ngân lên như lời khẳng định về sức sống trường tồn của dân tộc. Những bước chân hành quân không chỉ đi qua con đường trong đêm mưa, mà còn nối miền ký ức của người cựu chiến binh với hiện tại và tương lai. Âm vang ấy nhắc mỗi người biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ những hy sinh đã qua và sống xứng đáng với truyền thống cha ông. Bởi Tổ quốc không chỉ được gìn giữ nơi biên cương, hải đảo hay thao trường, mà còn trong nghĩa tình đồng đội và trách nhiệm của mỗi người Việt Nam hôm nay.

Và có lẽ, ý nghĩa đẹp nhất mà “Bộ đội hành quân” gửi lại chính là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc: khi đất nước thanh bình, mỗi người càng cần biết trân trọng những hy sinh đã làm nên hòa bình; mỗi thế hệ cần sống xứng đáng với những gì cha ông gửi gắm. Bởi Tổ quốc không chỉ được gìn giữ nơi biên cương, hải đảo hay thao trường, mà còn được nâng niu trong ký ức, trong nghĩa tình đồng đội và trong trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam hôm nay./.

BÁ NHA