Đất mẹ Nam Định – Nơi tình yêu tìm về

Bài 52: TRỞ VỀ ĐẤT MẸ NAM ĐỊNH

Tác giả: Nguyễn Duy Thuyên

Về đất mẹ lòng anh luôn thần ước

Vui rất nhiều ngày được ở bên em

Cứ ước ao dạ cảm thấy thêm thèm

Nên hồi hộp xem như em bên cạnh

Đời vui quá tựa chắp thêm đôi cánh

Bay lên cao hết hiu quạnh trong lòng

Mong đã nhiều hỏi em có biết không

Bao xa cách nay tình nồng lại ấm

Bởi chỉ có tình quê hương thắm đậm

Cùng sẻ chia với những tấm chân thành

Xây cho mình một hạnh phúc cao xanh

Trên đất mẹ lòng anh hằng mong đợi.

09.2020

————–

Lời bình:

  Đất mẹ Nam Định – Nơi tình yêu tìm về

Trong đời mỗi người, quê hương luôn có một vị trí đặc biệt. Đó là nơi ta sinh ra, lớn lên, nơi lưu giữ những kỷ niệm đầu đời và cũng là nơi mỗi lần trở về, lòng người dễ rung lên những cảm xúc tưởng như đã ngủ quên. Với nhà thơ Nguyễn Duy Thuyên, đã trải lòng trong tác phẩm “Trở về đất mẹ Nam Định” là một lời tâm tình nhẹ nhàng về niềm vui đoàn tụ, tình quê và khát vọng tìm lại sự ấm áp sau những tháng ngày xa cách. Qua mười hai câu thơ, tác giả đã kết nối tình yêu đôi lứa với tình yêu quê hương, để “đất mẹ” trở thành điểm tựa của cả cảm xúc lẫn tâm hồn.

Mở đầu bài thơ là một niềm mong ước chân thành:

“Về đất mẹ lòng anh luôn thần ước

Vui rất nhiều ngày được ở bên em”

Cụm từ “đất mẹ” xuất hiện ngay từ đầu đã tạo nên sắc thái thiêng liêng. Quê hương được gọi bằng hình ảnh người mẹ, vừa gần gũi vừa bao dung, luôn đón con người trở về. Nhưng điều khiến chuyến trở về trở nên đặc biệt chính là sự hiện diện của “em”. Niềm vui quê hương vì thế không tách khỏi niềm vui gặp gỡ một người thân thương.

Cảm xúc ấy được đẩy lên trong những câu tiếp:

“Cứ ước ao dạ cảm thấy thêm thèm

Nên hồi hộp xem như em bên cạnh”

Các từ “ước ao”, “thêm thèm”, “hồi hộp” tạo nên một nhịp cảm xúc khá tự nhiên. Đó là trạng thái của một người đang mong chờ cuộc gặp sau xa cách. Cách diễn đạt có phần mộc mạc, nhưng chính sự mộc mạc ấy lại phù hợp với chất tâm tình của bài thơ. Tình cảm không được tô vẽ cầu kỳ mà được nói ra như một lời tự bạch.

Đáng chú ý, trong bài thơ, tình yêu không chỉ là tình cảm riêng tư. Nó được đặt trong không gian quê hương. Bởi thế, niềm vui gặp người thương cũng trở thành niềm vui được trở về với nguồn cội.

“Đời vui quá tựa chắp thêm đôi cánh

Bay lên cao hết hiu quạnh trong lòng”

Hình ảnh “đôi cánh” là một ẩn dụ quen thuộc nhưng hiệu quả. Từ trạng thái “hiu quạnh”, tâm hồn như được nâng lên, có thêm sức mạnh để bay về phía niềm vui. Cái đáng chú ý là sự thay đổi ấy bắt nguồn từ tình yêu và sự trở về. Quê hương không chỉ là nơi chốn địa lý mà còn là một không gian chữa lành những khoảng trống tinh thần.

Đến đây, bài thơ bắt đầu mở ra chiều sâu nhân sinh. Trong cuộc đời, có những lúc con người tưởng mình đủ mạnh để đi qua mọi xa cách, nhưng càng trải nghiệm càng hiểu giá trị của một nơi chốn thân thuộc, một người có thể sẻ chia và một tình cảm chân thành. Hạnh phúc nhiều khi không phải điều gì quá lớn lao; đó có thể chỉ là được trở về, được ở cạnh người mình thương và cảm nhận mình vẫn thuộc về một cộng đồng, một quê hương.

Tâm trạng mong chờ được cụ thể hóa qua hai câu:

“Mong đã nhiều hỏi em có biết không

Bao xa cách nay tình nồng lại ấm”

“Bao xa cách” là khoảng cách của thời gian, không gian nhưng cũng có thể là khoảng cách của những thăng trầm cuộc sống. Sau xa cách, điều còn lại không phải sự lạnh nhạt mà là “tình nồng lại ấm”. Cách diễn đạt “lại ấm” rất đáng chú ý: cái ấm vốn đã có, chỉ vì xa cách mà nguội đi phần nào, nay được gặp gỡ và yêu thương làm sống lại.

Từ tình yêu đôi lứa, tác giả nâng cảm xúc lên thành tình quê:

“Bởi chỉ có tình quê hương thắm đậm

Cùng sẻ chia với những tấm chân thành”

Đây có thể xem là điểm tựa tư tưởng của toàn bài. “Tình quê hương” được đặt cạnh “sẻ chia” và “chân thành”. Quê hương trong cảm nhận của  nhà thơ Nguyễn Duy Thuyên không chỉ là cảnh sắc mà trước hết là tình người. Một miền đất trở nên đáng nhớ bởi ở đó có những con người biết yêu thương, biết sẻ chia, biết giữ gìn nghĩa tình.

Ở phương diện văn hóa dân gian, bài thơ không sử dụng nhiều hình ảnh phong tục cụ thể như “Qua Bến Đò Quan”, nhưng vẫn mang một quan niệm rất quen thuộc trong tâm thức người Việt: quê hương là đất mẹ. Hình ảnh “mẹ” trong văn hóa dân gian luôn gắn với nguồn cội, sự chở che và sự sinh thành. Gọi quê là “đất mẹ” vì thế không chỉ là cách nói giàu cảm xúc mà còn chạm vào một tầng văn hóa sâu xa: con người dù đi đâu, sống ở đâu vẫn hướng về nơi mình được sinh ra và nuôi dưỡng.

Hai câu kết đưa cảm xúc đến một hình ảnh đẹp:

“Xây cho mình một hạnh phúc cao xanh

Trên đất mẹ lòng anh hằng mong đợi.”

“Hạnh phúc cao xanh” mở ra một không gian rộng hơn niềm vui của một cuộc gặp. Đó là ước vọng về một tương lai tốt đẹp được xây dựng trên nền tảng của tình yêu, sự chân thành và quê hương. Động từ “xây” cũng rất có ý nghĩa: hạnh phúc không tự nhiên mà có, nó cần được vun đắp bằng sự sẻ chia và trách nhiệm của con người.

Đặc biệt, “trên đất mẹ” ở câu cuối tạo nên sự khép vòng rất tự nhiên với câu mở đầu. Bài thơ bắt đầu bằng “Về đất mẹ” và kết thúc bằng “trên đất mẹ”. Một vòng tròn cảm xúc được hình thành: đi – nhớ – trở về – gặp gỡ – yêu thương – hy vọng. Quê hương trở thành điểm đầu và cũng là điểm tựa cho tương lai.

Về nghệ thuật, “Trở về đất mẹ Nam Định” mang đậm chất trữ tình, thiên về bộc bạch cảm xúc. Tác giả sử dụng ngôi “anh – em”, tạo nên giọng thơ gần gũi như một lời tâm sự. Những từ ngữ như “ước ao”, “hồi hộp”, “hiu quạnh”, “xa cách”, “tình nồng”, “sẻ chia”, “mong đợi” tạo thành một trường cảm xúc xuyên suốt. Hình ảnh “đôi cánh”, “cao xanh” góp phần làm cho niềm vui và khát vọng có chiều rộng, chiều cao của một ước mơ.

Điểm đáng quý của bài thơ là tác giả không tách tình yêu cá nhân khỏi tình yêu quê hương. Hai tình cảm ấy nâng đỡ lẫn nhau. Bởi khi tình yêu được đặt trên nền của “tình quê hương thắm đậm”, nó không chỉ còn là cảm xúc riêng của hai người mà trở thành khát vọng về một cuộc sống có nghĩa tình, có sẻ chia và có điểm tựa.

“Trở về đất mẹ Nam Định” vì vậy không chỉ là câu chuyện của một người trở về quê sau xa cách. Đó còn là câu chuyện muôn thuở của con người: đi xa để biết mình nhớ gì, trải qua cách trở để hiểu điều gì quý giá, và trở về để nhận ra nơi mình thuộc về.

Nam Định trong bài thơ hiện lên trước hết bằng tình cảm. “Đất mẹ” ấy không chỉ níu chân người trở về mà còn mở ra một khoảng trời hạnh phúc. Và khi tình yêu được gieo trên mảnh đất của nguồn cội, điều người thơ mong đợi không chỉ là một cuộc gặp, mà là một mái ấm tinh thần – nơi con người có thể cùng nhau sẻ chia, vun đắp và đi tiếp những năm tháng phía trước./.

(Nội dung lời bình: 1.333 từ)

Người viết lời bình: Nguyễn Bá Nha

———————-