Khi một lời hứa đi qua năm tháng

 LỜI HỨA KẺ ĐA TÌNH

(Cảm tác tựa đề ảnh của Anna Vũ)

Thơ: Phượng Hồng (Phạm Thị Thu Hà)

Lời ngôn tình năm xưa anh quên lãng
Bao lá vàng trút cũng đã mấy thu
Anh ru tình ngủ vùi ,… kẻ phiêu du
Tim muôn lối anh quên lời đã hứa

Đêm mùa thu tháng chín mùa hoa sữa
Trải mành thưa cho trăng gió đong đưa
Trong giây phút đem mộng tình khờ dại
Dáng mảnh mai ôm chọn trái dại khờ

Mùa thu ấy đôi chim gù ngơ ngác
Em ôm đàn nhịp chân bước xác sơ
Bỏ sau lưng lời tan vỡ đã từng
Gió đông về  đôi tay run run lạnh

Trái tim ơi những đêm dài khô quạnh
Hát ru hời trái tim nhỏ ngủ mơ
Anh quay lưng em đếm từng vần thơ
Ôm nỗi nhớ với cuộc tình oán hận

Đời muôn trùng nhịp cầu lận đận
Nẻo đi về với bóng lẻ trầm ngâm
Bước dặm chiều em đi tiếp lặng câm
Anh đã quên lời đời trai ,,đã hứa

Kéo sao thưa ùa vào bên khung cửa
Mái tranh nghèo ai dáng phụ đơn côi
Anh đã  quên lời trăng gió lả lơi
Anh quên dáng  mỹ miều đêm trăng đó

                        Để lại …
Yếm đào tơ , quên đi lời đã  hứa
Sống cho mình lời hứa..kẻ đa tình
Thanh xuân ngắn em cười vui mấy độ
Nợ xuân thì em phần lại cho ai..!

KHI MỘT LỜI HỨA ĐI QUA NĂM THÁNG

Lời bình: Bá Nha 

Có những lời hứa được nói ra trong một mùa yêu, tưởng như sẽ theo người ta đi hết một đời, nhưng rồi lại nằm lại đâu đó giữa những mùa thu. Có những cuộc tình không kết thúc bằng một lời chia tay rõ ràng, mà lặng lẽ phai đi theo năm tháng, để người ở lại phải tự mình nhặt nhạnh những mảnh ký ức đã vỡ. “Lời hứa kẻ đa tình” của nhà thơ Phượng Hồng (Phạm Thị Thu Hà, ở  Hải Phòng), cảm tác từ tựa đề ảnh của tác giả Anna Vũ, mang đến một câu chuyện tình như thế – buồn, nhiều day dứt, nhưng cuối cùng lại hướng người phụ nữ về phía chính mình.

Ngay từ câu mở đầu: “Lời ngôn tình năm xưa anh quên lãng”, bài thơ đã đặt người đọc vào một khoảng cách của thời gian. “Năm xưa”, “mấy thu”, “mùa thu tháng chín”, “gió đông về”, “đêm dài”… những dấu mốc ấy không chỉ xác định thời gian mà còn tạo nên một dòng chảy tâm trạng. Thời gian trong thơ Phượng Hồng dường như không trôi theo lịch tháng, mà trôi bằng những lớp nhớ thương. Mỗi mùa đi qua lại khơi lên một lần câu chuyện cũ.

Điểm đáng chú ý trong nghệ thuật biểu đạt của bài thơ là tác giả không kể chuyện tình theo trình tự thông thường, mà để ký ức hiện về qua những mảng hình ảnh. Đó là “lá vàng”, “hoa sữa”, “trăng gió”, “đôi chim”, “đàn nhịp”, “gió đông”, “khung cửa”, “mái tranh nghèo”, “yếm đào tơ”… Một thế giới vừa thực vừa mộng, trong đó cảnh vật nhiều khi trở thành tiếng nói thay cho con người.

Đặc biệt, mùa thu xuất hiện như một không gian nghệ thuật xuyên suốt. “Đêm mùa thu tháng chín mùa hoa sữa” gợi một Hà Nội hay một miền đô thị phương Bắc với hương hoa đặc trưng, nhưng trong bài thơ, mùa thu không đơn thuần là cảnh sắc. Thu là mùa của hồi tưởng, của những điều từng đẹp và cũng là mùa làm người ta nhận ra sự đổi thay của lòng người. “Bao lá vàng trút cũng đã mấy thu” – chỉ một hình ảnh lá rơi mà mở ra cả khoảng thời gian dài của chờ đợi và quên lãng.

Nếu mùa thu là miền ký ức, thì trăng lại là nhân chứng của tình yêu. “Trăng gió đong đưa”, “kéo sao thưa ùa vào bên khung cửa”, “đêm trăng đó”… những hình ảnh ấy mang màu sắc lãng mạn, có phần cổ điển. Người xưa thường mượn trăng để nói tình, mượn gió để nói nhớ, mượn đêm để gửi những điều khó nói. Tác giả Phượng Hồng cũng tiếp nhận mạch cảm xúc ấy, nhưng đưa nó vào câu chuyện của một người phụ nữ hiện đại đang đối diện với sự bội bạc của lời hứa.

`Ở phương diện này, bài thơ có một lớp văn hóa dân gian khá rõ. Những hình ảnh như “yếm đào”, “mái tranh nghèo”, “đôi chim”, “trăng gió”, “lời ru”, “đàn nhịp” gợi một không gian văn hóa truyền thống, nơi tình yêu từng được nói bằng những biểu tượng giản dị mà giàu sức gợi. “Hát ru hời trái tim nhỏ ngủ mơ” không chỉ là một câu thơ về nỗi buồn. Nó còn gợi âm hưởng lời ru của người mẹ Việt Nam – thứ âm thanh đã đi vào tâm thức dân tộc từ rất lâu, thường dùng để chở che, vỗ về những phận người trước những nhọc nhằn của cuộc sống.

Trong dòng cảm xúc ấy, hình tượng người phụ nữ hiện lên với nhiều cung bậc: từng yêu, từng tin, từng chờ đợi, từng đau đớn và cuối cùng muốn tự giải thoát mình khỏi chiếc bóng của một lời hứa. Những câu thơ: “Anh quay lưng em đếm từng vần thơ / Ôm nỗi nhớ với cuộc tình oán hận” diễn tả khá trực tiếp sự tổn thương. “Đếm từng vần thơ” cũng là một cách đếm thời gian, đếm nỗi nhớ và có lẽ đếm cả những điều đã mất.

Nhưng điều đáng quý là nhân vật trữ tình không chìm mãi trong đau khổ. Từ một người “bước dặm chiều” trong “lặng câm”, đến cuối bài, người phụ nữ đã dần tìm thấy một cách sống khác: “Sống cho mình lời hứa… kẻ đa tình”. Câu thơ như một sự chuyển hướng của cảm xúc. Lời hứa của người đàn ông có thể bị quên, nhưng lời hứa với chính mình thì không nên đánh mất.

Đó cũng chính là chiều sâu nhân sinh của bài thơ. Tình yêu đẹp không chỉ bởi những lời thề hẹn, mà còn bởi trách nhiệm với tình cảm mình đã trao. Khi một lời hứa bị lãng quên, điều còn lại không chỉ là nỗi đau của người ở lại mà còn là bài học về cách con người đối xử với nhau. Bởi vậy, “Lời hứa kẻ đa tình” không chỉ kể một câu chuyện tình tan vỡ; bài thơ còn đặt ra câu hỏi về giá trị của sự thủy chung trong đời sống tình cảm.

Hai câu kết: “Thanh xuân ngắn em cười vui mấy độ / Nợ xuân thì em phần lại cho ai..!” mở ra một khoảng lặng đáng suy nghĩ. Thanh xuân vốn hữu hạn. Người phụ nữ đã đi qua những mùa yêu, mang theo những tổn thương, nhưng cũng bắt đầu hiểu rằng đời mình không thể mãi đứng bên một cánh cửa đã khép. “Nợ xuân” ở đây có thể hiểu như một món nợ với tuổi trẻ, với tình yêu, với chính những khát vọng từng bị bỏ quên. Câu hỏi cuối vì thế không chỉ dành cho “anh”, mà dường như dành cho cả chính mình.

Thơ của tác giả Phượng Hồng trong bài này không cầu kỳ về cấu trúc, nhưng giàu cảm xúc và sở trường rõ nhất vẫn là dựng không gian tình yêu bằng những hình ảnh quen thuộc: mùa thu, lá vàng, hoa sữa, trăng, gió, khung cửa, mái tranh, yếm đào… Chính những chất liệu gần gũi ấy giúp câu chuyện riêng mang dáng dấp của một tâm tình phổ quát: ai từng yêu, từng chờ, từng thất vọng đều có thể tìm thấy mình ở đâu đó trong những câu thơ.

Và có lẽ, sau tất cả những lời hứa đã quên, điều còn lại đẹp nhất không phải là trách móc, mà là khả năng đứng dậy để yêu thương chính mình. Bởi một mùa thu có thể qua, một cuộc tình có thể xa, nhưng tuổi xuân thì không trở lại. Khi người phụ nữ biết “sống cho mình”, nỗi buồn cũng bắt đầu chuyển hóa thành một dạng bình yên. Đó là ánh sáng lặng lẽ cuối cùng mà “Lời hứa kẻ đa tình” để lại trong lòng người đọc./.

                                                          Bá Nha