Nơi sông Thu gọi về miền thương nhớ

SÔNG THU ĐẤT CẢNG

(Tặng cho những người con Đất Cảng
Ai đi xa luôn nhớ đến thành phố mến yêu)

Thơ: Phượng Hồng (Phạm Thị Thu Hà ở Hải Phòng)

Đây quê nhà… Vùng đất Cảng của em
Bên sông Cấm an lành nhà em đó
Là thành phố rợp trời hoa phượng đỏ
Nắng gieo thương rực tỏ óng tơ vàng

Ngồi bên anh em  nắn nót cung đàn
Lời trầm bổng nhẹ nhàng trùm đêm trắng
Trăng bâng khuâng nhuộm màu bạc lắng (lắng đọng )
Sắc diệu kì lấp lánh mảnh hồn trôi

Hương áo em phơ phất đọng bồi hồi
Mê ly  lắm cùng anh nhìn thành phố
Trăng gió trời phiêu lưu hồ nước lặng
Đẹp nao lòng diễm tuyệt hồ thu ơi

Trăng nhìn ta cứ ngỡ lạc cung trời
Đêm trăng tỏ  dị thường màu sương dát  (ánh sương long lanh)
Từng tâm sự đôi lòng niềm khao khát
Ngóng giọt vàng lác đác mảnh trăng sa

Anh phương nào có nhớ bến sông xa
Sầu vô hạn dáng nàng hoa phố cảng
Nhớ sông thu gieo vàng vòng nguyệt áng
Phố Ngô Quyền lãng mạn phút ….chia tay

Ai đã về thành phố cảng hôm nay
Phút chia tay hẹn ngày ta trở lại…

Lời bình: Bá Nha

 NƠI SÔNG THU GỌI VỀ MIỀN THƯƠNG NHỚ

Có những dòng sông đi qua một miền đất, nhưng cũng có những dòng sông ở lại trong ký ức con người như một phần máu thịt. Với “Sông thu Đất Cảng”, nhà thơ Phượng Hồng (Phạm Thị Thu Hà) đã đưa người đọc về với một Hải Phòng vừa thân thương, vừa lãng mạn qua những hình ảnh sông nước, phố phường, hoa phượng và ánh trăng. Đằng sau bức tranh thành phố là tình yêu quê hương của một người con Đất Cảng, đồng thời là nỗi lòng của người đi xa luôn hướng về nơi mình sinh ra.

Mở đầu bài thơ là một miền quê hương hiện lên thật gần:
“Đây quê nhà… Vùng đất Cảng của em
Bên sông Cấm an lành nhà em đó
Là thành phố rợp trời hoa phượng đỏ
Nắng gieo thương rực tỏ óng tơ vàng”

Cách gọi “quê nhà”, “nhà em” khiến không gian Đất Cảng không còn là một địa danh xa xôi mà trở thành một mái nhà trong tâm tưởng. Sông Cấm, hoa phượng đỏ, nắng vàng – những hình ảnh vừa cụ thể vừa giàu màu sắc đã tạo nên dấu ấn riêng cho thành phố. Đặc biệt, hoa phượng không chỉ là một loài hoa, mà còn là biểu tượng gợi nhớ Hải Phòng, gắn với tuổi học trò, mùa hè và những miền ký ức khó phai.

Ở đây, nghệ thuật của tác giả nằm ở cách biến cảnh vật thành cảm xúc. “Nắng gieo thương”, “trăng bâng khuâng”, “sắc diệu kỳ”, “mảnh hồn trôi” đều là những cách nhân hóa, chuyển đổi cảm giác khiến cảnh vật như có tâm trạng. Thiên nhiên không đứng ngoài con người mà cùng rung động với con người.

Từ quê hương, bài thơ chuyển sang một không gian tình yêu:

“Ngồi bên anh em nắn nót cung đàn

Lời trầm bổng nhẹ nhàng trùm đêm trắng

Trăng bâng khuâng nhuộm màu bạc lắng

Sắc diệu kì lấp lánh mảnh hồn trôi”

Âm nhạc và ánh trăng hòa vào nhau tạo nên một bức tranh đêm giàu chất mộng. “Cung đàn”, “lời trầm bổng”, “đêm trắng”, “trăng”, “màu bạc” là những tín hiệu nghệ thuật làm mềm không gian thành phố, đưa cảnh sắc từ cái nhìn bên ngoài vào thế giới nội tâm.

Đặc biệt, hình ảnh người con gái hiện ra không bằng những nét tả thực mà qua hương thơm, tà áo và cảm giác:
“Hương áo em phơ phất đọng bồi hồi
Mê ly lắm cùng anh nhìn thành phố”

“Hương áo em” – chỉ một làn hương phơ phất cũng đủ đánh thức cảm giác thân mật và bồi hồi. Thành phố lúc này không chỉ được nhìn bằng mắt mà còn được cảm bằng tâm hồn. Phố và người, cảnh và tình hòa vào nhau, khiến Hải Phòng hiện lên vừa thực vừa mộng.

Nếu những câu thơ đầu mang sắc màu của tình yêu quê hương, thì đến phần sau, trăng và hồ thu trở thành những hình ảnh trung tâm:
“Trăng gió trời phiêu lưu hồ nước lặng
Đẹp nao lòng diễm tuyệt hồ thu ơi
Trăng nhìn ta cứ ngỡ lạc cung trời
Đêm trăng tỏ dị thường màu sương dát”

Không gian được mở rộng từ dòng sông đến mặt hồ, từ phố phường đến bầu trời. Trăng được nhân hóa như một người bạn đồng hành, chứng kiến tâm tình của đôi lứa. Cách sử dụng những từ ngữ như “nao lòng”, “diễm tuyệt”, “cung trời” tạo sắc thái lãng mạn, bay bổng, phù hợp với mạch cảm xúc đang dâng lên.

Nhưng dưới vẻ đẹp ấy đã thấp thoáng một nỗi chia xa:
“Từng tâm sự đôi lòng niềm khao khát
Ngóng giọt vàng lác đác mảnh trăng sa
Anh phương nào có nhớ bến sông xa
Sầu vô hạn dáng nàng hoa phố cảng”

Từ “khao khát” đến “ngóng”, từ ánh trăng đến “sầu vô hạn”, cảm xúc bài thơ bắt đầu chùng xuống. Không gian vẫn đẹp, nhưng vẻ đẹp ấy đã nhuốm màu nhớ thương. “Dáng nàng hoa phố cảng” là một hình ảnh đẹp, vừa gợi người con gái, vừa như thu lại vẻ đẹp của cả thành phố trong hình bóng một người.

Đáng chú ý, nỗi nhớ trong bài thơ không chỉ là nỗi nhớ tình yêu mà còn là nỗi nhớ quê hương. Bởi khi người con gái nhớ “bến sông xa”, nhớ phố, nhớ những phút chia tay, thì quê nhà cũng trở thành một phần của tình yêu. Đây chính là chiều sâu nhân sinh của tác phẩm: con người có thể đi xa, nhưng ký ức về nơi mình thuộc về luôn là một điểm tựa tinh thần.

Câu thơ:
“Nhớ sông thu gieo vàng vòng nguyệt áng
Phố Ngô Quyền lãng mạn phút… chia tay”

đưa nỗi nhớ trở về với những địa danh cụ thể. Dòng sông, ánh nguyệt, phố phường không còn đơn thuần là cảnh vật mà đã trở thành những mốc ký ức. Với người Hải Phòng, đó là quê hương; với người đi xa, đó là nơi để nhớ; còn với người đọc, đó là một lát cắt đẹp của văn hóa đô thị miền biển.

Sắc thái văn hóa dân gian trong bài thơ không hiện ra bằng những phong tục hay lễ hội được kể trực tiếp, mà nằm trong tình yêu quê hương, tình yêu nơi chôn nhau cắt rốn và tâm thức nhớ nguồn. “Bến sông”, “dòng sông”, “trăng”, “phố”, “hoa” đều là những hình ảnh gần gũi trong đời sống và thi ca Việt Nam. Từ những hình ảnh bình dị ấy, tác giả dựng nên một không gian Đất Cảng mang vẻ đẹp vừa hiện đại của phố thị, vừa thân thuộc của một miền quê bên sông nước.

Về nghệ thuật, “Sông thu Đất Cảng” nổi bật ở khả năng tạo dựng không gian bằng màu sắc và ánh sáng: đỏ của hoa phượng, vàng của nắng, bạc của trăng, lấp lánh của sương. Hệ thống hình ảnh sông Cấm – hoa phượng – cung đàn – trăng – hồ thu – bến sông – phố Ngô Quyền được liên kết bằng một mạch cảm xúc xuyên suốt: yêu rồi nhớ, nhớ rồi chia xa, chia xa lại càng yêu quê nhà.

Và có lẽ đẹp nhất là câu kết:
“Ai đã về thành phố cảng hôm nay
Phút chia tay hẹn ngày ta trở lại…”

Một lời hỏi mà cũng là một lời hẹn. Người đi có thể chia tay thành phố, nhưng không chia tay được ký ức. Bởi quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra và lớn lên, mà còn là nơi mỗi lần nhớ đến, lòng người lại tìm thấy một khoảng bình yên.

“Sông thu Đất Cảng” vì thế không chỉ là bài thơ về một dòng sông hay một thành phố. Đó là khúc hát của người con xa quê gửi về Đất Cảng, nơi có sông Cấm, hoa phượng đỏ, những đêm trăng và những cuộc chia tay còn hẹn ngày trở lại. Dòng sông trong thơ của nhà thơ Phượng Hồng vì thế không chỉ chảy giữa đất trời, mà còn chảy trong miền ký ức – nơi tình yêu quê hương và tình yêu con người cùng ngân lên một nhịp dịu dàng./.

BÁ NHA