Một thời áo trắng, một miền nhớ…

 NHỚ MÃI NGÀY QUA

Tác giả: Nguyễn Văn Thi

Gió lay hoa phượng rơi đầy

Sân trường vắng bóng cô thầy học sinh

Qua trường xưa nhớ bóng hình

Thời gian như đã vô tình trôi đi

Tuổi xuân chỉ có một thì

Nhớ thời cắp sách níu ghì chân ta

Ai người đã nhặt cánh hoa

Gấp vào trang vở để ta nhớ hoài

Thời gian qua có phôi phai

Trường xưa lưu dấu bóng ai tỏ tình

Qua rồi cái tuổi học sinh

Mà ta nhớ mãi bóng hình người xưa

Cuộc đời như những cơn mưa

Thấm vào lòng đất mãi chưa cạn dòng

Miên man cảm xúc trong lòng

Dù cho xa cách vẫn không phai mờ

Nhớ nhung ta viết vần thơ

Nhắn người nơi ấy bây giờ có quên ? …

Ngày 29/6/2025

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

MỘT THỜI ÁO TRẮNG, MỘT MIỀN NHỚ

Có những miền ký ức càng đi xa càng trở nên gần gũi. Một sân trường, một mùa hoa phượng, một trang vở cũ hay bóng dáng một người từng đi qua tuổi trẻ… tất cả tưởng đã nằm lại phía sau, nhưng chỉ cần một khoảnh khắc chạm vào, kỷ niệm lại ùa về. Với “Nhớ mãi ngày qua”, nhà thơ Nguyễn Văn Thi, chọn những hình ảnh thân thuộc của tuổi học trò để đánh thức một miền thương nhớ. Bài thơ mang vẻ đẹp của một lời tự sự nhẹ nhàng, trong đó ký ức về trường xưa hòa quyện với nỗi nhớ một bóng hình đã xa.

Tác giả Nguyễn Văn Thi, đã mở ra không gian quen thuộc của mùa chia tay đúng nghĩa của thời học sinh bằng những câu thơ đầu:

“Gió lay hoa phượng rơi đầy

Sân trường vắng bóng cô thầy học sinh”

Hoa phượng và sân trường là những hình ảnh quen thuộc của tuổi học trò. Nhưng ở đây, sắc phượng không chỉ gợi mùa hè mà còn gợi sự trống vắng. “Rơi đầy” như những mảnh ký ức đang rơi xuống trong tâm tưởng. Còn “sân trường vắng bóng” tạo nên khoảng trống để nỗi nhớ lan rộng. Cảnh vật không đứng ngoài cảm xúc mà trở thành chiếc cầu nối giữa hiện tại và quá khứ.

Từ cảnh, thơ chuyển sang tình:

“Qua trường xưa nhớ bóng hình

Thời gian như đã vô tình trôi đi”

Hai chữ “trường xưa” kéo người đọc về không gian kỷ niệm. Cách gọi thời gian là “vô tình” tuy giản dị nhưng gợi đúng tâm trạng của con người trước sự trôi chảy không thể níu giữ. Thời gian mang đi tuổi trẻ và những ngày tháng không thể trở lại.

“Tuổi xuân chỉ có một thì

Nhớ thời cắp sách níu ghì chân ta”

“Tuổi xuân chỉ có một thì” như một lời chiêm nghiệm. Tuổi trẻ chỉ đến một lần, nên những gì thuộc về nó càng dễ trở thành miền ký ức quý giá. Động từ “níu ghì” khiến nỗi nhớ có sức mạnh như níu bước chân người đã trưởng thành, khiến con người dù đi qua bao chặng đường vẫn không thể hoàn toàn rời khỏi một thời áo trắng.

Một hình ảnh đẹp của bài thơ nằm ở câu hỏi:

“Ai người đã nhặt cánh hoa

Gấp vào trang vở để ta nhớ hoài”

Cánh hoa phượng được nhặt lên và gấp vào trang vở – một hành động rất nhỏ nhưng chứa đựng cả thế giới tình cảm học trò. Cánh hoa trở thành vật lưu niệm, trang vở trở thành nơi cất giữ ký ức. Từ chi tiết bình dị ấy, tác giả làm sống lại một nét văn hóa ký ức của tuổi học trò: lưu bút, trang vở, cánh phượng và những rung động đầu đời. Chính những điều tưởng nhỏ bé lại thường ở lại lâu nhất trong tâm hồn.

Nếu phần đầu nghiêng về ký ức chung của một thời học sinh thì càng về sau, bài thơ càng bộc lộ bóng dáng của một mối tình học trò:

“Trường xưa lưu dấu bóng ai tỏ tình

Qua rồi cái tuổi học sinh

Mà ta nhớ mãi bóng hình người xưa”

“Trường xưa” lúc này không chỉ là nơi chốn mà còn là nơi lưu giữ một bóng hình. Tác giả không kể cụ thể về người ấy, chỉ để “bóng hình người xưa” hiện lên trong khoảng trống của hồi ức. Sự không nói hết ấy tạo nên dư vị mơ hồ, để người đọc có thể tự tìm thấy trong đó những kỷ niệm riêng.

Hình ảnh:

“Cuộc đời như những cơn mưa

Thấm vào lòng đất mãi chưa cạn dòng”

đưa cảm xúc từ chuyện riêng đến một suy ngẫm nhân sinh. Mưa rồi sẽ tạnh, nhưng nước mưa đã thấm xuống đất thì không dễ mất đi. Ký ức cũng vậy. Thời gian có thể phủ lên năm tháng cũ nhiều lớp bụi, nhưng những gì đã in sâu vào lòng người vẫn âm thầm tồn tại. Phép so sánh này trong mạch bài thơ làm mềm nỗi nhớ, biến một câu chuyện riêng thành tâm trạng có sức đồng cảm rộng hơn.

Điểm đáng ghi nhận trong nghệ thuật của “Nhớ mãi ngày qua” là tác giả Nguyễn Văn Thi, sử dụng thể thơ lục bát khá tự nhiên. Nhịp thơ mềm, phù hợp với dòng hồi tưởng. Ngôn ngữ chủ yếu là những từ ngữ quen thuộc: gió, hoa phượng, sân trường, trang vở, tuổi học sinh, người xưa, cơn mưa… Không cầu kỳ trong cách diễn đạt, nhưng chính sự mộc mạc ấy phù hợp với cảm xúc. Bài thơ giống như một lời tâm tình được cất lên sau một lần trở lại trường xưa, để từ cảnh mà nhớ người, từ người mà nhớ tuổi trẻ.

Đặc biệt, câu kết:

“Nhớ nhung ta viết vần thơ

Nhắn người nơi ấy bây giờ có quên ? …”

khép lại bài thơ bằng một câu hỏi bỏ ngỏ. Không biết người xưa còn nhớ hay đã quên, tác giả không trả lời. Dấu ba chấm phía sau kéo dài khoảng lặng. Đó không chỉ là câu hỏi gửi đến một người mà còn là câu hỏi gửi vào thời gian. Có những tình cảm không cần một lời hồi đáp vẫn đủ sức tồn tại trong ký ức.

“Nhớ mãi ngày qua” vì thế không chỉ kể về một thời áo trắng đã xa. Bài thơ còn gợi một quy luật giản dị của đời người: càng trưởng thành, con người càng hiểu giá trị của những tháng năm đã mất. Tuổi trẻ không trở lại, nhưng ký ức về tuổi trẻ có thể sống mãi, đôi khi chỉ từ một cánh phượng rơi, một sân trường vắng hay một bóng hình từng khiến trái tim rung động.

Và đó cũng là điều đẹp nhất bài thơ nhà thơ Nguyễn Văn Thi để lại: thời gian đã trôi qua, nhưng những gì từng được yêu thương thì chưa chắc đã mất. Chúng chỉ lặng lẽ chuyển từ hiện tại sang miền ký ức – nơi con người vẫn có thể tìm về mỗi khi lòng mình chợt nhớ./.

          BÁ NHA