Khi tình mẫu tử vượt qua khoảng cách thời gian

NHỚ MẸ

Thơ Phu Phan

Lâu lắm rồi con chưa về thăm mẹ

Nấm mộ kia đã mấy chục năm rồi

Nằm lặng lẽ giữa trời xanh và gió biển

Gió rì rào ru mẹ giấc ngủ yên

Mẹ , mẹ ơi ! Yên giấc chớ ưu phiền

Con vẫn đứng và đi như lời mẹ

Ngẩng cao đầu như khúc hát mẹ ru

Biển chiều nay ấm áp gió chiều thu

Chải tóc mẹ như thời còn trẻ

Nhớ ngày xưa con còn bập bẹ

Mẹ tập con đi chập chững mỗi chiều

Con nhớ hoài khoảnh khắc thật đáng yêu

Nếu có thể xin một lần trở lại

Được nép mình bên mẹ phút bình yên

Dẫu đường đời phức tạp lẫn biến thiên

Vẫn kính yêu mẹ như đất trời yêu biển.

KHI TÌNH MẨU TỬ VƯỢT QUA KHOẢNG CÁCH THỜI GIAN

Lời bình: Bá Nha

Có những nỗi nhớ càng đi qua năm tháng càng trở nên sâu nặng. Có những người đã rời xa cuộc đời nhưng vẫn hiện diện trong tâm hồn người ở lại qua một lời ru, một dáng hình, một miền ký ức. Với tác phẩm “Nhớ Mẹ”, nhà thơ Phu Phan – một người con Việt đang sống nơi đất khách – trở về với điều thiêng liêng nhất của đời người: tình mẫu tử.

Bài thơ là tiếng lòng của người con xa quê nhớ mẹ, đồng thời là lời tri ân đối với người đã nuôi dưỡng, dạy dỗ và nâng bước con đi.

Ngay từ những câu thơ đầu, nỗi nhớ đã hiện lên đầy day dứt:

“Lâu lắm rồi con chưa về thăm mẹ

Nấm mộ kia đã mấy chục năm rồi

Nằm lặng lẽ giữa trời xanh và gió biển

Gió rì rào ru mẹ giấc ngủ yên”

Chỉ một chữ “lâu” đã mở ra chiều dài của thời gian. “Lâu lắm rồi” không chỉ là khoảng cách của những chuyến trở về mà còn là khoảng cách giữa người sống và người đã khuất. Mẹ đã nằm lại nơi “nấm mộ kia” qua “mấy chục năm”, vậy mà trong tâm thức người con, cuộc chia xa dường như vẫn chưa khép lại.

Đáng chú ý, không gian quanh mộ mẹ được mở ra bằng “trời xanh và gió biển”. Không bi lụy, u tối, cảnh vật hiện lên rộng thoáng và bình yên. Gió biển “rì rào” như một lời ru tiếp nối lời ru của người mẹ năm nào. Khi mẹ không còn có thể ru con, thiên nhiên dường như nhận lấy công việc ấy, ru mẹ vào giấc ngủ yên và xoa dịu nỗi lòng người con.

Từ nấm mộ của mẹ, mạch thơ chuyển sang lời trò chuyện:

“Mẹ, mẹ ơi! Yên giấc chớ ưu phiền

Con vẫn đứng và đi như lời mẹ

Ngẩng cao đầu như khúc hát mẹ ru”

Tiếng gọi “Mẹ, mẹ ơi!” mộc mạc mà ám ảnh. Đó là tiếng gọi của một người con trưởng thành nhưng trước mẹ vẫn trở về với tâm thế của đứa trẻ.

Đặc biệt, “Con vẫn đứng và đi như lời mẹ / Ngẩng cao đầu như khúc hát mẹ ru” không chỉ là lời tưởng nhớ. Mẹ đã để lại cho con một cách sống: biết đứng vững, bước đi và ngẩng cao đầu. Mẹ không còn hiện hữu bằng dáng hình, nhưng lời mẹ vẫn đồng hành cùng con trong cuộc đời.

Từ hiện tại, ký ức mở ra bằng những hình ảnh thân thương:

“Biển chiều nay ấm áp gió chiều thu

Chải tóc mẹ như thời còn trẻ

Nhớ ngày xưa con còn bập bẹ

Mẹ tập con đi chập chững mỗi chiều

Con nhớ hoài khoảnh khắc thật đáng yêu”

Hình ảnh “chải tóc mẹ như thời còn trẻ” đưa người đọc về một không gian gia đình bình dị. Rồi ký ức lùi xa hơn: “con còn bập bẹ”, “mẹ tập con đi chập chững”. Những bước chân đầu đời của đứa trẻ cũng là những bước đầu tiên của một cuộc đời. Mẹ không chỉ sinh thành mà còn dìu con qua những bước đi đầu tiên, để rồi con lớn lên, đi xa và mang theo bóng mẹ suốt hành trình đời mình.

Chính những chi tiết nhỏ ấy làm nên sức lay động của bài thơ. Không cần lời ngợi ca lớn lao, chỉ một mái tóc, một bước chân chập chững, một lời ru cũng đủ dựng lên cả thế giới tình mẫu tử.

Đến khổ cuối, nỗi nhớ hóa thành ước nguyện:

“Nếu có thể xin một lần trở lại

Được nép mình bên mẹ phút bình yên

Dẫu đường đời phức tạp lẫn biến thiên

Vẫn kính yêu mẹ như đất trời yêu biển.”

“Nếu có thể” là một giả định không thể thực hiện. Người con chỉ xin “một lần trở lại”, không để thay đổi quá khứ, mà để được “nép mình bên mẹ phút bình yên”. Dù đã trưởng thành, đi qua bao biến động, con người vẫn có một nơi muốn trở về: vòng tay mẹ.

Câu kết “Vẫn kính yêu mẹ như đất trời yêu biển” mở rộng không gian cảm xúc. Tình mẹ được đặt cạnh mối giao hòa giữa “đất trời” và “biển”, tạo nên một liên tưởng rộng lớn, bền vững. Tình yêu ấy trở thành giá trị theo con suốt đời.

Về nghệ thuật, “Nhớ Mẹ” gây ấn tượng bởi ngôn ngữ giản dị, gần với lời tâm tình. Hình ảnh thơ không cầu kỳ nhưng giàu sức gợi: nấm mộ, trời xanh, gió biển, lời ru, mái tóc, bước chân chập chững… Đặc biệt, sự đan xen giữa hiện tại và hồi ức tạo nên chiều sâu thời gian. Từ nấm mộ của mẹ, người con trở về tuổi thơ rồi lại trở về hiện tại. Thời gian trong bài thơ vận động theo dòng ký ức.

Thiên nhiên cũng trở thành phương tiện biểu đạt cảm xúc. Trời xanh, gió biển, chiều thu không chỉ tạo phông nền mà còn góp phần làm dịu nỗi đau. Gió biển ru mẹ, còn người con tìm về trong ký ức. Thiên nhiên và con người cùng hòa vào một không gian yêu thương.

Ở chiều sâu nhân sinh, bài thơ nhắc ta một điều giản dị: mẹ là nơi trở về không gì thay thế được. Thời gian có thể đưa con người đi rất xa, cuộc sống có thể nhiều đổi thay, nhưng ký ức về mẹ vẫn là một phần không thể tách rời trong mỗi đời người.

Với một người Việt sống xa quê, nỗi nhớ ấy càng thêm sâu. Khoảng cách địa lý có thể khiến một chuyến về trở nên khó khăn, nhưng không thể ngăn ký ức trở về. Một cơn gió biển, một buổi chiều thu, một lời ru trong tâm tưởng cũng đủ đưa người con trở lại bên mẹ.

“Nhớ Mẹ” vì thế không chỉ là bài thơ của riêng nhà thơ Phu Phan mà còn là tiếng lòng chung của những người con đã mất mẹ, của những người đang xa quê và của bất cứ ai từng lớn lên trong vòng tay mẹ. Mẹ có thể đã đi xa, nhưng lời ru, dáng mẹ và những bước chân đầu đời vẫn ở lại, nâng đỡ con trên suốt hành trình cuộc sống.

Bởi có những tình yêu không cần nói thành lời. Chỉ một tiếng “Mẹ ơi!”, cả một đời thương nhớ đã ùa về./. 

Nguyễn Bá Nha