“Vu lan nhớ mẹ, thương cha” – Đánh thức lòng biết ơn

VU LAN NHỚ MẸ, THƯƠNG CHA

                                                Tác giả: Trần Bích Liễu

Mẹ tôi vất vả cả đời
Sớm chiều lam lũ một thời nuôi con
Vai gầy, lưng yếu, chân mòn
Làm thuê, cấy mướn, nuôi con nên người.

Tình thương như biển, như trời
Bao la rộng mở, muôn đời sắt son
Khổ đời mẹ sướng đời con
Nuôi chồng địch bắt, mỏi mòn tuổi xuân.

Thơ là ý chí, tinh thần
Thấm vào máu thịt, như ăn từng ngày
Thảnh thơi mẹ lại luôn tay
Ghi ghi, chép chép ý hay cuộc đời…

Cho con, cho cháu – cho người….
Chắt chiu từng chữ, từng lời mẹ trao
Tình yêu Mẹ, tựa non cao
Ngày ngày, tháng tháng, công lao vô bờ

Hò vè, … đến những vần thơ…
Đam mê của mẹ bây giờ lại hay(*)
Tình yêu con cháu vẹn đầy
Vâng lời kính trọng, dựng xây muôn đời.

Ơn cha, nghĩa mẹ nào vơi
Biển trời thương nhớ một đời mẹ yêu!
Cái nhìn ánh mắt đăm chiêu.
Cha dạy mọi điều, con mãi khắc ghi.

Lời bình: Nguyễn Bá Nha (Cử nhân Việt Nam học)

“VU LAN NHỚ MẸ, THƯƠNG CHA” ĐÁNH THỨC LÒNG BIẾT ƠN

Vu Lan là mùa của nhớ thương và tri ân, mùa để mỗi người lắng lòng trước công ơn sinh thành. Trong dòng cảm xúc ấy, “Vu Lan nhớ mẹ, thương cha” của thi nữ Trần Bích Liễu không tìm đến những hình ảnh cầu kỳ mà trở về với những điều gần gũi nhất: một người mẹ cả đời lam lũ, một người cha lặng lẽ dạy con, và những ký ức gia đình đã trở thành phần không thể thiếu trong tâm hồn người con. Bài thơ vì thế mang vẻ đẹp của một lời tâm sự chân thành, mộc mạc mà thấm đẫm đạo lý “ơn cha, nghĩa mẹ”.

Hình ảnh người mẹ hiện lên qua những nhọc nhằn rất đời thường ở ngay từ những câu thơ đầu,
“Mẹ tôi vất vả cả đời
Sớm chiều lam lũ một thời nuôi con
Vai gầy, lưng yếu, chân mòn
Làm thuê, cấy mướn, nuôi con nên người.”

Không cần những mỹ từ hoa lệ, tác giả chỉ dùng những hình ảnh “vai gầy, lưng yếu, chân mòn”, “làm thuê, cấy mướn” để khắc họa cả một cuộc đời tần tảo. Câu “nuôi con nên người” chứa đựng mục đích lớn lao của một đời hy sinh. Mẹ không chỉ nuôi con bằng cơm áo mà còn nuôi dưỡng nhân cách, trao cho con nền tảng để bước vào cuộc đời. Từ những điều bình dị ấy, hình tượng người mẹ mang ý nghĩa vượt lên trên một câu chuyện riêng, trở thành hình ảnh quen thuộc của biết bao bà mẹ Việt Nam.

Tình yêu ấy được đẩy lên bằng những so sánh giàu sức gợi:
“Tình thương như biển, như trời
Bao la rộng mở, muôn đời sắt son
Khổ đời Mẹ sướng đời con
Nuôi chồng địch bắt, mỏi mòn tuổi xuân.”

“Biển”, “trời” gợi sự rộng lớn, vô tận. Đáng chú ý hơn là câu “Khổ đời Mẹ sướng đời con”, như kết tinh cả quan niệm sống của người mẹ: nhận phần gian khổ về mình, dành những gì tốt đẹp nhất cho con. Câu “mỏi mòn tuổi xuân” lại mở ra chiều sâu của sự hy sinh: mẹ không chỉ vất vả về thể xác mà còn đánh đổi cả tuổi trẻ cho gia đình.

Một nét đặc biệt của bài thơ là tác giả không dừng lại ở hình ảnh người mẹ tần tảo mà còn phát hiện một đời sống tinh thần phong phú:
“Thơ là ý chí, tinh thần
Thấm vào máu thịt, như ăn từng ngày
Thảnh thơi Mẹ lại luôn tay
Ghi ghi, chép chép ý hay cuộc đời…”

Những động từ “ghi ghi, chép chép” mang màu sắc khẩu ngữ, khiến hình ảnh người mẹ trở nên gần gũi. Thơ đối với mẹ không chỉ là thú vui mà đã trở thành một phần đời sống tinh thần:
“Cho con, cho cháu – cho người…
Chắt chiu từng chữ, từng lời Mẹ trao”

Từ “chắt chiu” vốn gợi việc gom góp những thứ nhỏ bé, nhưng khi đi cùng “từng chữ, từng lời”, nó trở thành hình ảnh đẹp về sự trao truyền văn hóa và tình cảm. Mẹ chắt chiu những câu thơ, lời hay, trải nghiệm cuộc đời để trao lại cho con cháu.

Đây là lớp nghĩa nhân văn đáng quý của tác phẩm. Người mẹ truyền lại cho thế hệ sau không chỉ tình yêu mà còn ký ức, ngôn ngữ, tâm hồn và những giá trị sống:
“Hò vè,… đến những vần thơ…
Đam mê của Mẹ bây giờ lại hay
Tình yêu con cháu vẹn đầy
Vâng lời kính trọng, dựng xây muôn đời.”

Từ tình yêu mẹ, bài thơ mở rộng thành một thông điệp về đạo lý gia đình. Con cháu được nhắc nhở phải biết kính trọng, biết giữ gìn những giá trị cha mẹ đã trao truyền. Đó cũng là nét đẹp giáo dục tự nhiên của bài thơ: không lên lớp nặng nề mà gửi bài học vào chính những hồi ức và tình cảm chân thành.

Nếu phần đầu dành nhiều hơn cho mẹ thì ở đoạn kết, hình bóng người cha xuất hiện:
“Ơn Cha, nghĩa Mẹ nào vơi
Biển trời thương nhớ một đời Mẹ yêu!
Cái nhìn ánh mắt đăm chiêu.
Cha dạy mọi điều, con mãi khắc ghi.”

Cách kết hợp “ơn Cha, nghĩa Mẹ” đưa bài thơ trở về với đạo lý truyền thống. Cha hiện lên qua “ánh mắt đăm chiêu” và câu “Cha dạy mọi điều”. Chỉ vài nét chấm phá nhưng đủ gợi một người cha nghiêm cẩn, sâu sắc, để lại trong con những bài học theo suốt cuộc đời.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ lục bát quen thuộc, ngôn ngữ giản dị, giàu tính khẩu ngữ. Những hình ảnh vai gầy, lưng yếu, biển trời, từng chữ từng lời, hò vè, ánh mắt đăm chiêu vừa cụ thể vừa giàu sức gợi. Các phép so sánh, điệp từ và dấu chấm lửng góp phần tạo nên nhịp cảm xúc tự nhiên, như một lời kể xen lẫn những phút nghẹn ngào.

Điều đáng quý nhất ở “Vu Lan nhớ Mẹ, thương Cha” là cảm xúc không xa rời đời sống. Bài thơ đi từ những hy sinh bình dị của cha mẹ để chạm đến một giá trị lớn: lòng biết ơn. Khi con người trưởng thành, những điều tưởng như bình thường của cha mẹ ngày trước lại trở thành những ký ức không thể thay thế.

Bởi vậy, Vu Lan trong bài thơ không chỉ là một mùa lễ. Đó là dịp để người con nhìn lại cuộc đời cha mẹ bằng sự thấu hiểu: hiểu những nhọc nhằn của mẹ, hiểu sự lặng thầm của cha, hiểu rằng phía sau mỗi bước trưởng thành của con luôn có bóng dáng của những người đã dành cả đời để nâng đỡ.

“Vu Lan nhớ Mẹ, thương Cha” khép lại bằng lời ghi nhớ giản dị: “Cha dạy mọi điều, con mãi khắc ghi.” Một câu thơ như lời hứa với quá khứ, cũng là lời nhắc nhở cho hiện tại: hãy biết yêu thương khi cha mẹ còn bên mình, biết trân trọng những gì đang có và gìn giữ những giá trị tốt đẹp được trao truyền qua mỗi thế hệ.

Bởi sau cùng, giữa bao bộn bề của cuộc đời, điều mỗi người không bao giờ nên để mất chính là lòng biết ơn đối với đấng sinh thành – nơi bắt đầu của yêu thương, của nhân cách và của một đời người./.

Bá Nha