Nơi ký ức còn đứng đợi trong “Tháng Tám”

THÁNG TÁM

Thơ: Phu Phan

Mưa đã ướt vào bầu trời thương nhớ
Thấm dần sâu vào giữa những cơn mơ
Tháng Tám em ơi! Ngày ấy dại khờ
Hoa phượng đỏ – khắc sâu mình thương nhớ!

Tháng Tám này hoa tường vy đã nở
Phố cũ xưa nơi ấy có ai về
Ta vẫn nhớ đôi chân trần ngày ấy
Dẫm lên nhau xác phượng khóc cho đời

Mưa chiều nay rớt từng giọt chơi vơi
Thương nhớ lắm người ơi! Sân trường cũ
Gốc phượng già ngày xưa mưa ủ rủ
Tà áo dài đẫm lệ dưới mưa thu

Tháng Tám ơi! Ta về qua lối cũ
Hoa tường vi đã nở giữa chiều rơi
Cơn mưa nhẹ nhớ em chiều đứng đợi
Cuối chân mây còn một bóng người thôi.

 

Lời bình:

Nguyễn Bá Nha – Cử nhân Việt Nam học

NƠI KÝ ỨC CÒN ĐỨNG ĐỢI TRONG “THÁNG TÁM”

Có những tháng Tám đi qua rất nhanh, nhưng cũng có những tháng Tám ở lại suốt một đời người. Chỉ một cơn mưa, một sắc hoa phượng, một góc sân trường hay một lối cũ cũng đủ đánh thức những kỷ niệm tưởng đã ngủ yên.

Với “Tháng Tám”, nhà thơ Phu Phan – một người Việt đang sống nơi đất khách – trở về với miền ký ức của tuổi trẻ. Nơi có sân trường, hoa phượng, tà áo dài và một bóng người từng đứng đợi. Bài thơ không cầu kỳ về ngôn từ, nhưng giàu cảm xúc bởi được viết từ một miền nhớ chân thành: nhớ một thời tuổi trẻ và nhớ một người đã từng đi qua tuổi trẻ ấy.

Những câu thơ mở đầu đã đưa bạn đọc cảm nhận được: mưa đã trở thành chiếc cầu nối giữa hiện tại và ký ức:
“Mưa đã ướt vào bầu trời thương nhớ
Thấm dần sâu vào giữa những cơn mơ
Tháng Tám em ơi! Ngày ấy dại khờ
Hoa phượng đỏ – khắc sâu mình thương nhớ”

Cách nói “mưa đã ướt vào bầu trời thương nhớ” là một hình ảnh giàu liên tưởng, giàu ngôn ngữ hình ảnh. Mưa vốn làm ướt cảnh vật, nhưng ở đây lại “ướt” cả “bầu trời thương nhớ”. Cái hữu hình và vô hình hòa vào nhau, khiến nỗi nhớ như có hình hài, có độ thấm. Động từ “thấm” tiếp tục làm cảm xúc trở nên sâu hơn: nỗi nhớ không đến đột ngột mà len dần vào giấc mơ, vào tâm thức.

Câu gọi “Tháng Tám em ơi!” khiến thời gian được nhân hóa như một người có thể trò chuyện. Tháng Tám trở thành nhân chứng của một thời “dại khờ” – một thời tuổi trẻ trong trẻo, vụng về và chân thành. Trong miền ký ức ấy, hoa phượng đỏ trở thành biểu tượng của tuổi học trò. Sắc đỏ của hoa không chỉ báo hiệu mùa hè mà còn “khắc sâu” một mối tình, một thời đã xa.

Nếu khổ đầu là ký ức được đánh thức thì khổ thơ tiếp theo đưa người đọc trở về một không gian cụ thể:

“Tháng Tám này hoa tường vy đã nở

Phố cũ xưa nơi ấy có ai về

Ta vẫn nhớ đôi chân trần ngày ấy

Dẫm lên nhau xác phượng khóc cho đời”

Sự xuất hiện của hoa tường vi bên cạnh hoa phượng tạo nên một lớp màu mới cho bức tranh tháng Tám. Hoa nở ở hiện tại nhưng lại làm sống dậy quá khứ. Câu hỏi “nơi ấy có ai về” nghe nhẹ nhưng chứa một khoảng trống lớn. Người trở về có thể là nhân vật trữ tình, nhưng người xưa thì chưa chắc còn ở đó.

Hình ảnh “đôi chân trần ngày ấy” rất mộc mạc, khiến ký ức trở nên gần gũi. “Xác phượng” dưới chân gợi dấu hiệu của một mùa đã qua; còn “khóc cho đời” là cách nhân hóa khiến hoa phượng như mang tâm trạng của con người. Cảnh vật vì thế không đứng ngoài cảm xúc mà cùng khóc, cùng nhớ với nhân vật trữ tình.

Đến khổ thơ thứ ba, nỗi nhớ dường như đã dâng đầy:

“Mưa chiều nay rớt từng giọt chơi vơi

Thương nhớ lắm người ơi! Sân trường cũ

Gốc Phượng già ngày xưa mưa ủ rũ

Tà áo dài đẫm lệ dưới mưa thu”

Từ “chơi vơi” diễn tả một nỗi nhớ không biết gửi vào đâu. Câu cảm thán “Thương nhớ lắm người ơi!” trực tiếp bộc lộ cảm xúc, tạo nên sự chân thành và gần gũi. Hàng loạt hình ảnh sân trường cũ, gốc phượng già, tà áo dài, mưa thu nối tiếp nhau, dựng lên một bức tranh vừa thực vừa mộng.

Đặc biệt, “tà áo dài đẫm lệ dưới mưa thu” là một hình ảnh giàu chất lãng mạn. “Đẫm lệ” vừa gợi những giọt mưa, vừa gợi nước mắt của một cuộc chia xa. Ranh giới giữa mưa và lệ trở nên mong manh, khiến cảnh vật thấm đẫm tâm trạng.

Về nghệ thuật, bài thơ nổi bật ở cách tác giả sử dụng hình ảnh, nhân hóa và những từ ngữ giàu sức gợi để biến cảnh thành tình. Mưa biết “thấm”, hoa phượng biết “khóc”, tháng Tám biết gọi, còn ký ức có thể hóa thành cả một “bầu trời thương nhớ”. Cách biểu đạt ấy không mới lạ theo nghĩa cầu kỳ, nhưng phù hợp với chất thơ hoài niệm và làm cảm xúc được dẫn dắt tự nhiên.

Khổ cuối đưa nhân vật trữ tình trở về hiện tại:

“Tháng Tám ơi! Ta về qua lối cũ

Hoa tường vi đã nở giữa chiều rơi

Cơn mưa nhẹ nhớ em chiều đứng đợi

Cuối chân mây còn một bóng người thôi.”

Lại một lần nữa, “Tháng Tám ơi!” vang lên như tiếng gọi thời gian. “Ta về qua lối cũ”, nhưng lối cũ không còn nguyên vẹn như xưa. Hoa vẫn nở, mưa vẫn rơi, chỉ có con người đã đổi thay.

Câu kết “Cuối chân mây còn một bóng người thôi” để lại một khoảng trống đẹp và buồn. Tác giả không xác định rõ “một bóng người” là người đang nhớ hay người được nhớ. Chính sự bỏ ngỏ ấy tạo nên dư âm. Chân mây trở thành ranh giới giữa hiện tại và quá khứ, giữa người ở lại và người đã xa.

Ở chiều sâu nhân sinh, “Tháng Tám” nhắc ta về sức mạnh của ký ức. Con người có thể rời xa một mái trường, một con phố, một quê hương hay một người thân thương, nhưng không dễ rời khỏi những gì đã từng in dấu trong tâm hồn. Ký ức giúp con người nhận ra mình đã từng yêu thương, từng có một tuổi trẻ trong trẻo và từng sống hết lòng với những điều đẹp đẽ.

Bài thơ vì thế còn mang một giá trị nhân văn nhẹ nhàng: biết trân trọng quá khứ cũng là biết trân trọng một phần đời mình. Những rung động đầu đời, dù không đi đến một kết thúc trọn vẹn, vẫn có thể được gìn giữ như một ký ức đẹp. Đó là cách tình yêu vượt qua sự sở hữu để trở thành sự trân trọng.

Với một người Việt sống xa quê, những hình ảnh sân trường, phượng đỏ, áo dài, mưa tháng Tám càng dễ đánh thức ký ức. Nhưng sức lan tỏa của bài thơ không chỉ nằm ở hoàn cảnh xa xứ, mà ở tính phổ quát của nỗi nhớ. Bất cứ ai từng có một mùa hè tuổi học trò, từng đứng dưới gốc phượng, từng chờ một người trong mưa đều có thể bắt gặp mình trong những câu thơ này.

“Tháng Tám” vì thế không chỉ là bài thơ về một tháng trong năm. Đó là bài thơ về tuổi trẻ, tình yêu, ký ức và sự trôi chảy của thời gian. Tác giả Phu Phan đã dùng những hình ảnh thân thuộc để dựng nên một thế giới vừa lãng mạn vừa man mác buồn. Mưa vẫn rơi, hoa vẫn nở, lối cũ vẫn còn đó, nhưng người xưa chỉ còn hiện diện ở “cuối chân mây”.

Và có lẽ, điều đẹp nhất mà bài thơ giữ lại chính là một niềm tin giản dị: thời gian có thể làm phai màu hoa phượng, nhưng khó làm phai những kỷ niệm từng được viết bằng tình yêu và tuổi trẻ ./.

BÁ NHA