“Tình thu nhớ” – Khi mùa thu đánh thức miền kỷ niệm

TÌNH THU NHỚ

                             Tác giả: Trần Bich Liễu

Cuối con đường, sắc phượng đỏ đáng yêu!
Còn lưu luyến mùa hạ thương ngày ấy
Vài chùm phượng, nở muộn kia là vậy
Gió hiu hiu báo thu – hạ giao mùa.

Ngắm lá vàng rơi nhè nhẹ, lưa thưa
Con đường đó, cánh diều xưa cùng thả
Diều cao vút, tít mắt cười khoái dạ
Thỏa lòng vui, hai mình giỏi nhất nha!

Thu đã về, anh có nhớ quê nhà?
Nhớ ngày ấy… Phương xa ai nào biết
Ngày vào thu, cuối con đường tạm biệt
Người ra đi, sao mãi mãi chưa về…

Hoa sữa nồng nàn, lòng dạ tái tê
Bao kỷ niệm… trên đường về vẫy gọi
Lòng xao xuyến cho tim đau nhoi nhói
Ký ức xưa hiện hữu đã quay về…

Chợt vui nhiều, như vừa tỉnh cơn mê
Đã sống lại, người xưa trong ảo mộng
Tình thu nhớ, dưới nắng vàng mong ngóng
Nơi quê nhà thơ mộng, đợi người yêu.

Ngày 6/8/2026

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

 “TÌNH THU NHỚ”- KHI MÙA THU ĐÁNH THỨC MIỀN KỶ NIỆM

Có những mùa thu đến bằng sắc vàng của lá, bằng chút heo may và những khoảng trời dịu nhẹ. Nhưng cũng có mùa thu đến từ một miền ký ức, nơi chỉ một cánh phượng muộn, một cánh diều hay hương hoa sữa cũng đủ làm sống dậy bóng hình của một người đã xa. Với “Tình thu nhớ”,  Nữ thi sĩ Trần Bích Liễu lấy khoảnh khắc giao mùa hạ – thu làm điểm tựa để trở về với một mối tình trong ký ức. Đó là câu chuyện của một người ở lại, nhớ quê nhà, nhớ con đường xưa, nhớ những ngày tháng đã qua và đặc biệt là nhớ một người “ra đi, sao mãi mãi chưa về…”.

Tác giả viết bốn câu thơ ở khổ đầu tác phẩm để chúng ta cảm nhận bức tranh giao mùa đã hiện lên bằng những hình ảnh gần gũi:
“Cuối con đường, sắc phượng đỏ đáng yêu!
Còn lưu luyến mùa hạ thương ngày ấy
Vài chùm phượng, nở muộn kia là vậy
Gió hiu hiu báo thu – hạ giao mùa.”

Sắc phượng đỏ vốn là biểu tượng của mùa hạ và tuổi học trò, nhưng những chùm phượng nở muộn lại mang thêm ý nghĩa của sự lưu luyến. Hạ chưa muốn rời đi cũng như lòng người chưa muốn khép lại một miền kỷ niệm. Câu thơ “Còn lưu luyến mùa hạ thương ngày ấy” vì thế không chỉ tả mùa mà còn tả lòng.

Hình ảnh “gió hiu hiu báo thu – hạ giao mùa” tạo nên một khoảnh khắc rất mềm. Hạ và thu như còn dùng dằng, níu giữ nhau. Chính khoảng giao mùa ấy cũng trở thành khoảng giao thoa của hiện tại và quá khứ, của cảnh vật và tâm trạng.

Từ cảnh sắc, ký ức mở ra bằng những hình ảnh rất đỗi thân thương:
“Ngắm lá vàng rơi nhè nhẹ, lưa thưa
Con đường đó, cánh diều xưa cùng thả
Diều cao vút, tít mắt cười khoái dạ
Thỏa lòng vui, hai mình giỏi nhất nha!”

Những từ ngữ “nhè nhẹ”, “lưa thưa”, “cao vút” tạo nên nhịp điệu nhẹ nhàng, gợi một không gian tuổi thơ và tình yêu trong trẻo. Đặc biệt, cánh diều là hình ảnh giàu tính biểu tượng, mang theo niềm vui, ước mơ và sự tự do của tuổi trẻ. Hai người từng cùng thả diều, cùng cười, cùng có một thế giới riêng.

Câu thơ “hai mình giỏi nhất nha!” mang sắc thái khẩu ngữ tự nhiên, làm ký ức trở nên sinh động, như tiếng nói vẫn còn vang đâu đó từ một thời xa xưa.
Nhưng từ niềm vui, bài thơ chuyển sang nỗi nhớ:
“Thu đã về, anh có nhớ quê nhà?
Nhớ ngày ấy… Phương xa ai nào biết
Ngày vào thu, cuối con đường tạm biệt
Người ra đi, sao mãi mãi chưa về…”

Câu hỏi “anh có nhớ quê nhà?” vừa là lời hỏi, vừa như một lời tự vấn. Người được hỏi đang ở nơi nào, có còn nhớ quê, nhớ con đường, nhớ những ngày xưa? Khoảng cách không gian khiến khoảng cách tình cảm càng trở nên xa xôi.

Đặc biệt, câu “Người ra đi, sao mãi mãi chưa về…” là điểm thắt của mạch cảm xúc. Hai chữ “tạm biệt” vốn đã buồn, đặt cạnh “mãi mãi chưa về” càng tạo nên dư âm chia xa. Bài thơ không giải thích vì sao người ra đi, cũng không trách móc, mà để khoảng trống ấy tự ngân lên trong lòng người đọc.

Nếu phượng đỏ gọi hạ thì hoa sữa đưa mùa thu đến gần hơn:
“Hoa sữa nồng nàn, lòng dạ tái tê
Bao kỷ niệm… trên đường về vẫy gọi”

Hương hoa sữa vốn nồng nàn, nhưng trong tâm trạng người nhớ, hương thơm lại trở thành tín hiệu của chia xa. Đây là một cách gợi tả giàu sức liên tưởng: lấy hương vị của không gian để đánh thức ký ức. Con đường hiện tại vì thế trở thành con đường của hồi ức, nơi từng bước chân đều có thể gặp lại một hình bóng cũ.

Những từ ngữ “xao xuyến”, “đau nhoi nhói”, “ảo mộng”, “mong ngóng” nối tiếp nhau tạo thành một trường cảm xúc thống nhất. Nỗi nhớ chuyển từ man mác đến da diết, từ đau đớn đến bất chợt vui rồi lại trở về với mong chờ.

Khổ cuối là sự trở về của người xưa trong miền tâm tưởng:
“Chợt vui nhiều, như vừa tỉnh cơn mê
Đã sống lại, người xưa trong ảo mộng
Tình thu nhớ, dưới nắng vàng mong ngóng
Nơi quê nhà thơ mộng, đợi người yêu.”

“Chợt vui nhiều” là một nét tâm lý đẹp. Trong ký ức, người đã xa có thể trở về chỉ qua một hình ảnh, một hương hoa, một con đường hay ánh nắng. “Ảo mộng” không phải sự trốn chạy hiện thực, mà là cách tâm hồn tự tìm về nơi từng có hạnh phúc.

Về nghệ thuật, “Tình thu nhớ” nổi bật ở hệ thống hình ảnh giàu sức gợi: phượng đỏ, lá vàng, cánh diều, con đường cũ, hoa sữa, nắng vàng. Mỗi hình ảnh vừa có giá trị tạo hình, vừa như một chiếc chìa khóa mở cửa ký ức. Cùng với đó là nhân hóa, câu hỏi tu từ, điệp từ và những dấu chấm lửng được sử dụng khá tự nhiên. Những dấu “…” ở các câu thơ quan trọng tạo khoảng lặng, để những điều khó nói thành lời có thêm không gian ngân vang.

Ở chiều sâu nhân sinh, bài thơ gợi nhắc rằng con người thường chỉ nhận ra giá trị của những ngày bình yên khi chúng đã trở thành kỷ niệm. Một con đường từng đi qua, một cánh diều từng thả, một mùi hương từng quen… đến một ngày lại trở thành tài sản tinh thần không gì thay thế được.

Tình yêu trong bài thơ mang vẻ đẹp của sự thủy chung. Người ở lại không trách móc, chỉ lặng lẽ nhớ, lặng lẽ chờ. Đó cũng là nét nhân văn của tác phẩm: trân trọng những tình cảm chân thành, trân trọng những gì đẹp đẽ đã từng hiện diện trong đời người. Dẫu cuộc gặp gỡ chỉ còn trong “ảo mộng”, tình yêu vẫn được giữ lại như một phần ký ức trong sáng.

“Tình thu nhớ” vì thế không chỉ là bài thơ về mùa thu. Đó còn là bài thơ về tuổi trẻ, tình yêu, quê nhà và những cuộc chia xa. Nhà thơ Trần Bích Liễu đã chọn những hình ảnh quen thuộc của đất trời để diễn tả một thế giới nội tâm nhiều rung động. Mùa Thu trong thơ chị không chỉ có lá vàng, hoa sữa và nắng dịu, mà còn có một con đường cũ, một người xưa và một nỗi chờ mong chưa khép lại.

Khép lại bài thơ, người đọc vẫn thấy một quê nhà thơ mộng dưới nắng vàng và một người đứng đó, lặng lẽ “đợi người yêu”. Có lẽ, vẻ đẹp nhân văn của tình yêu đôi khi không nằm ở việc người xưa có trở về hay không, mà ở chỗ dù thời gian đã đi qua, trong tâm hồn người ở lại, một bóng hình đẹp vẫn còn nguyên nơi mùa thu thương nhớ./.

Nguyễn Bá Nha