Một hành trình từ vòng tay mẹ đến mái trường

NGƯỜI THẦY ĐẦU TIÊN
(Chúc Mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11)

Thơ: Võ Xiêm

Ngày đầu ta mới sinh ra
Mẹ là cô giáo chăm ta nên hình
Đói ăn, khác uống tận tình
Chăm từng giấc ngủ cho mình say mê
Bi bô mẹ dạy đi về
Chào – thưa, xin lỗi… trăm bề mẹ lo
Mỗi lần sổ mũi, cảm, ho
Mẹ không yên giấc cứ lo cho mình
Ngày ta xa cả gia đình
Là ngày mẹ dắt tay mình sớm mai
Đến trường người mẹ thứ hai
Rời vòng tay mẹ khóc dài lệ tuôn
Ở trường cô giáo vui luôn!
Dạy cho cái chữ vui buồn thời gian
Cả ngày cô nói râm ran
Dạy cho ta biết muôn vàn tình thương
Dạy ta nhìn thấy con đường
Lúc trơn, lúc trượt, bụi đường gian nan
Dạy ta nhìn các bậc thang
Trèo cao sẽ thấy muôn vàn khó khăn
Dạy ta học nói, học ăn
Xây cầu, nhà lớn phải bằng trí ta
Dạy biết thế giới quanh ta
Gọi là vũ trụ bao la tứ bề
Dạy ta xã hội nhiều nghề
Phải lo chăm học yêu quê hương mình
Dạy ta yêu quý gia đình
Nơi ta chứa đựng ân tình từ lâu.

… Nay ta đã bạc mái đầu
Mẹ ta còn sống thì mau tìm về
Ôm mẹ tặng món quà quê
Người thầy đã dắt ta về tuổi thơ
Thầy cô người sống đến giờ
Cũng là cha mẹ tuổi thơ ta mà
Hãy về thăm mẹ thầy ta
Cô – thầy – cha – mẹ cho ta nên người
Bao nhiêu lời nói tiếng cười
Mẹ và cô giáo là người trao ta
Mẹ và cô giáo đều là
Thầy cô vĩ đại của ta trên đời…

MỘT HÀNH TRÌNH TỪ VÒNG TAY MẸ ĐẾN MÁI TRƯỜNG

Lời bình: Bá Nha

Ông bà ta có câu:
“Cơm cha, áo mẹ ,chữ thầy
Nghĩ sao cho bõ những ngày ước ao”…

Có những người thầy đến từ bục giảng, có những người thầy dạy ta bằng trang sách; nhưng cũng có một người thầy dạy ta những bài học đầu tiên của cuộc đời. Đó là mẹ. Nhà thơ Võ Xiêm viết “Người thầy đầu tiên” như lời tri ân nhân ngày Nhà giáo Việt Nam. Bài thơ không chỉ hướng về những người đứng trên bục giảng mà còn đưa người đọc về với cội nguồn yêu thương.

Nhà thơ mở đầu bài thơ bằng hình tượng người mẹ. Từ chín tháng mười ngày mẹ mang nặng đẻ đau, đến chăm bắm và dạy con từ tập đi, tập nói, tập ăn…Hình tượng mẹ đã được đặt trong vai trò của một người thầy đầu tiên trong cuộc đời:
“Ngày đầu ta mới sinh ra
Mẹ là cô giáo chăm ta nên hình”.

Nhân gian thường trân quý “mẹ là cô giáo” mộc mạc mà giàu ý nghĩa. Mẹ không chỉ sinh thành mà còn uốn nắn những bước đi đầu tiên, dạy con cách bước vào đời:
 “Bi bô mẹ dạy đi về
Chào – thưa, xin lỗi trăm bề mẹ lo”.

Những bài học ấy không có trong sách giáo khoa, nhưng lại theo con suốt cuộc đời. Một lời chào, một tiếng xin lỗi, cách biết yêu thương và cư xử với người khác chính là những viên gạch đầu tiên hình thành nhân cách.

Tình thương của mẹ còn hiện lên qua một chi tiết đời thường:

“Mỗi lần sổ mũi cảm ho

 Mẹ không yên giấc cứ lo cho mình”.

Không cần hình ảnh lớn lao, chỉ một đêm mẹ mất ngủ vì con bệnh đã nói lên sự hy sinh. Đó là người mẹ từng thức bên giường con qua những cơn sốt, từng lo lắng trước mỗi bước trưởng thành của con.

Rồi một ngày, đứa trẻ rời vòng tay mẹ để bước vào thế giới học đường:
“Ngày ta xa cả gia đình
Là ngày mẹ dắt tay mình sớm mai
Đến trường người mẹ thứ hai
Rời vòng tay mẹ khóc dài lệ tuôn”.

Bàn tay mẹ dắt con đến trường là chiếc cầu nối giữa gia đình và mái trường. “Người mẹ thứ hai” là cách gọi trìu mến dành cho cô giáo. Nếu mẹ dạy con những bài học đầu tiên về cách sống, cô giáo tiếp tục mở rộng cánh cửa tri thức, đưa con bước vào thế giới lớn hơn.

Cô giáo không chỉ “dạy cho cái chữ”, mà còn dạy học trò biết nhìn về phía trước:
 “Dạy ta nhìn thấy con đường
 Lúc trơn lúc trượt bụi đường gian nan
 Dạy ta nhìn các bậc thang
 Trèo cao sẽ thấy muôn vàn khó khăn”.

Con đường và bậc thang không còn chỉ là hình ảnh cụ thể mà trở thành biểu tượng của đường đời. Có lúc bằng phẳng, có lúc trơn trượt; muốn bước lên cao phải chấp nhận khó khăn. Qua đó, lời dạy của người thầy trở thành bài học về nghị lực: muốn trưởng thành, con người phải biết vượt qua thử thách.

Phạm vi bài học càng mở rộng:
“Dạy ta học nói học ăn
 Xây cầu, nhà lớn phải bằng trí ta”.

Cách diễn đạt dân dã nhưng chứa một quan niệm đẹp: tri thức là sức mạnh để con người tạo dựng cuộc sống. Học không chỉ để biết mà còn để làm, để đóng góp, để dựng xây. Thầy cô còn dạy học trò nhìn ra thế giới, hiểu nghề nghiệp, yêu quê hương và trân trọng gia đình – nơi chứa đựng những ân tình từ thuở nhỏ. Tri thức và tình cảm trong bài thơ không tách rời nhau. Giáo dục không chỉ giúp con người biết nhiều hơn mà còn giúp con người sống nhân ái, có trách nhiệm hơn.

Đến đoạn cuối, thời gian kéo dài từ tuổi thơ đến tuổi trưởng thành:
“… Nay ta đã bạc mái đầu
 Mẹ ta còn sống thì mau tìm về”.

Ba chữ “mau tìm về” khiến giọng thơ lắng xuống. Khi còn nhỏ, ta được mẹ dắt tay đến trường; khi đã bạc mái đầu, chính ta phải tìm đường trở về với mẹ. Vòng tròn thời gian khép lại trong một lời nhắc nhở nhân văn: đừng để quá muộn mới nhận ra người thầy đầu tiên của đời mình vẫn đang chờ ở quê nhà.

Hình ảnh “món quà quê” cũng là một chi tiết đẹp:
“Ôm mẹ tặng món quà quê
 Người Thầy đã dắt ta về tuổi thơ”.

Món quà nhỏ bé, nhưng quý giá hơn là cuộc trở về. Bởi trở về với mẹ cũng là trở về với tuổi thơ, với nguồn cội, với những bài học đầu đời làm nên con người hôm nay.

Khép lại bài thơ, tác giả mở rộng lời tri ân: “Cô Thầy Cha mẹ cho ta nên người”, rồi khẳng định:
“Mẹ và Cô giáo đều là
 Thầy Cô vĩ đại của ta trên đời…”.

Mẹ là người thầy đầu tiên; thầy cô là những người tiếp nối hành trình giáo dưỡng ấy. Một bên trao cho ta sự sống và bài học đầu tiên về tình người; một bên trao tri thức, mở cánh cửa tương lai. Hai nguồn yêu thương gặp nhau ở mục đích chung: giúp một đứa trẻ lớn lên thành người biết sống, biết yêu thương và biết cống hiến.

Những câu thơ vì thế mang âm hưởng của nhắc nhở thân tình, gợi một nét đẹp trong văn hóa Việt: trọng đạo, nhớ nguồn và biết ơn người đã dìu dắt trên đường đời.

Với thể thơ lục bát quen thuộc, ngôn ngữ giản dị, cách kể chuyện gần gũi và hình ảnh đời thường, “Người thầy đầu tiên” mang vẻ đẹp của một lời tâm tình hơn là sự phô diễn kỹ thuật. Chính sự chân thành tạo nên sức gợi. Đọc bài thơ, ta không chỉ nhớ đến người cô, người thầy từng đứng trên bục giảng, mà còn dễ bất chợt nhớ về bàn tay mẹ năm nào từng dắt mình qua cánh cổng trường.

Với bài thơ “Người thầy đầu tiên”, nhà thơ Võ Xiêm không cố tô hồng tác phẩm bằng ngôn từ hoa mỹ. Chỉ với những lời tâm tình thủ thỉ, vừa chân phương, vừa chân thành, kính trọng… đậm triết lý nhân sinh. Nếu như thầy cô dạy cho con người ta tri thức ở trường học thì ông bà,cha mẹ dạy cho ta kinh nghiệm sống được tích lũy từ trường đời.

Và có lẽ, đó cũng là món quà ý nghĩa bài thơ mà nhà thơ Võ Xiêm muốn gửi đến người đọc trong mùa tri ân: biết trân trọng người đã dạy ta nên người, từ bài học đầu tiên trong vòng tay mẹ đến những bài học rộng dài dưới mái trường./.

BÁ NHA