Mùa tựu trường về “Lại nhớ Thu xưa”

LẠI NHỚ THU XƯA

Thơ: Xuân Nương

Nhớ lối Thu xưa trải gót hài
Dáng ai tha thướt trong nắng mai
Nhớ tiếng trống trường năm học mới
Nhớ tiếng nói cười, ánh mắt ai…?

Nhớ quá đi thôi, nhớ Thu xưa
Trời xanh, mây trắng, nắng vàng thưa
Hoa nắng đung đưa tà áo mộng
Chân bước ngập ngừng…nhịp trống đưa…

Nhớ nhớ như in cái buổi đầu
Ngập ngừng, bỡ ngỡ, chẳng bước mau
Nụ cười e ấp chừng bẽn lẽn
Thoắt đã trôi xa… mấy nhịp cầu…

Sáng nay, cũng rạo rực Thu sang
Cũng áo dài, chân bước rộn ràng
Hoa nắng in nghiêng tà áo mỏng
Ngập ngừng… bao kỉ niệm chứa chan…

Tìm chút dư hương của Thu xưa
Gom hết tàn Xuân cũng chẳng vừa
Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng
Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa…

Lại nhớ Thu xưa, nhớ sân trường
Nhớ bạn, nhớ trò… những vấn vương
Nụ cười, ánh mắt trong veo ấy
Nhớ lắm Thu xưa, nhớ học đường…!

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

 Mùa tựu trường về “Lại nhớ Thu xưa”

Có những mùa thu đi qua đời người không chỉ để lại sắc trời, hương nắng, mà còn đánh thức một miền ký ức nghề nghiệp. Với người làm nghề dạy học, mùa thu còn gắn với năm học mới, sân trường, tiếng trống, tà áo dài và những bước chân đầu tiên trên con đường gieo chữ. Lại nhớ thu xưa của thi sĩ Xuân Nương là một dòng hồi tưởng như thế. Từ mùa thu hôm nay, tác giả trở về với “Thu xưa” – nơi lưu giữ kỷ niệm của buổi đầu đi dạy, những tháng ngày còn bỡ ngỡ nhưng đầy nhiệt huyết với nghề.

Ngay từ nhan đề, hai chữ “lại nhớ” đã mở ra một vòng quay của ký ức. Mỗi độ thu sang, những hình ảnh tưởng đã nằm yên trong quá khứ lại trở về. Đó không đơn thuần là nỗi nhớ một mùa thu đẹp, mà là nỗi nhớ một thời tuổi trẻ của tác giả gắn với mái trường và nghề “Đưa đò trí thức”.

“Nhớ lối Thu xưa trải gót hài

Dáng ai tha thướt trong nắng mai

Nhớ tiếng trống trường năm học mới

Nhớ tiếng nói cười, ánh mắt ai…?”

“Lối Thu xưa” là không gian quen thuộc của trường lớp, nơi có tiếng trống báo hiệu năm học mới, tiếng nói cười và những ánh mắt. “Dáng ai” vừa gần gũi vừa mơ hồ, như một hình ảnh đã được thời gian phủ lên lớp sương ký ức.

Với người giáo viên trẻ, những hình ảnh ấy còn gắn với buổi đầu bước vào môi trường sư phạm: lần đầu đứng trước lớp, lần đầu nhận trách nhiệm truyền đạt kiến thức và đồng hành cùng học trò. Điệp từ “nhớ” xuất hiện liên tiếp khiến dòng hồi tưởng như được đánh thức từ nhiều phía: âm thanh, ánh sáng và con người.

“Nhớ quá đi thôi, nhớ Thu xưa

Trời xanh, mây trắng, nắng vàng thưa

Hoa nắng đung đưa tà áo mộng

Chân bước ngập ngừng… nhịp trống đưa…”

Bức tranh thu hiện lên nhẹ và trong với trời xanh, mây trắng, nắng vàng, hoa nắng và tà áo. Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy là tâm thế của một người trẻ trước ngưỡng cửa nghề nghiệp. “Chân bước ngập ngừng” gợi sự bỡ ngỡ của những ngày đầu đứng trước mái trường, lớp học và một nghề vừa bắt đầu gắn bó.

“Nhớ nhớ như in cái buổi đầu

Ngập ngừng, bỡ ngỡ, chẳng bước mau

Nụ cười e ấp chừng bẽn lẽn

Thoắt đã trôi xa… mấy nhịp cầu…”

“        Cái buổi đầu” là điểm tựa của mạch hồi tưởng. Những từ “ngập ngừng”, “bỡ ngỡ”, “e ấp” diễn tả rất tự nhiên tâm thế của một người trẻ khi bước vào nghề. Nhưng “thoắt đã trôi xa” lại là sự thức nhận về thời gian: những ngày đầu đi dạy tưởng mới hôm nào, nay đã trở thành một miền ký ức. “Mấy nhịp cầu” gợi những chặng đường nối từ ngày đầu ấy đến hiện tại.

Đến khổ thơ tiếp theo, quá khứ và hiện tại gặp nhau:

“Sáng nay, cũng rạo rực Thu sang

Cũng áo dài, chân bước rộn rang

Hoa nắng in nghiêng tà áo mỏng

Ngập ngừng… bao kỉ niệm chứa chan…”

Chữ “cũng” tạo nên chiếc cầu nối hai mùa thu. Cảnh vật dường như vẫn quen: mùa thu, áo dài, hoa nắng; chỉ có người đứng giữa mùa thu hôm nay đã mang theo cả một quãng đời. Vì thế, “ngập ngừng” lúc này không còn là bỡ ngỡ trước nghề, mà là phút lặng người trước ký ức.

“Tìm chút dư hương của Thu xưa

Gom hết tàn Xuân cũng chẳng vừa

Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng

Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa…”

“Dư hương” là phần còn lại của một thời đã qua. “Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng” tạo nên sự đối sánh đẹp mà buồn: thiên nhiên vẫn tuần hoàn, còn con người đã đổi thay. Thời gian không lấy đi ký ức, nhưng làm người ta hiểu hơn giá trị của những năm tháng tuổi trẻ.

“Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa” là một khoảng lặng giàu sức gợi. Tiếng nói, tiếng cười của ngày đầu đi dạy, những cuộc trò chuyện cùng đồng nghiệp và học trò nay chỉ còn vang vọng trong hồi ức. Cái “nghẹn” vì thế không phải nỗi buồn bi lụy, mà là sự xúc động trước một thời đã xa.

Khổ thơ cuối đưa nỗi nhớ trở về với không gian nghề nghiệp:

“Lại nhớ Thu xưa, nhớ sân trường

Nhớ bạn, nhớ trò… những vấn vương

Nụ cười, ánh mắt trong veo ấy

Nhớ lắm Thu xưa, nhớ học đường…!”

Từ “dáng ai”, “ánh mắt ai” ở đầu bài, ký ức đến đây đã có những điểm tựa rõ ràng: sân trường, bạn, trò, học đường. “Nhớ bạn, nhớ trò” mở rộng nỗi nhớ từ một kỷ niệm riêng thành tình cảm với những con người đã cùng tác giả đi qua một chặng đường nghề nghiệp. “Học đường” vì thế không chỉ là nơi chốn, mà là một phần đời đã gắn bó sâu sắc với người làm nghề giáo.

Về nghệ thuật, bài thơ nổi bật ở phép điệp “nhớ”, “Thu xưa”, “ngập ngừng”, tạo nên dòng hồi tưởng xuyên suốt. Hệ thống hình ảnh nắng mai, trời xanh, mây trắng, hoa nắng, tà áo dài, tiếng trống trường vừa dựng nên không gian thu vừa chuyên chở cảm xúc. Những dấu ba chấm tạo khoảng lặng, để những điều khó nói thành lời được ngân lên bằng cảm giác.

Đáng chú ý nhất là sự đan xen giữa mùa thu của thiên nhiên và “mùa thu” của đời nghề. Thu hôm nay gặp Thu xưa; người giáo viên hiện tại gặp lại mình của buổi đầu đứng lớp. Chính điểm gặp ấy làm nên chiều sâu trữ tình của tác phẩm.

Lại nhớ thu xưa vì thế không chỉ là bài thơ về mùa thu. Đó là lời tự tình của một người làm nghề giáo khi ngoảnh nhìn những ngày đầu của hành trình gieo chữ. Trong tiếng trống trường, tà áo dài, sân trường và nụ cười của học trò, tác giả nhận ra một phần tuổi trẻ của mình.

Thời gian có thể đưa những “buổi đầu” đi xa, nhưng tình yêu với nghề, với mái trường và với học trò vẫn có thể ở lại. Nhớ, trong bài thơ của thi sĩ Xuân Nương, không phải để níu kéo quá khứ, mà để trân trọng những năm tháng đã sống, đã cống hiến và đã gieo những hạt mầm tri thức. Đó cũng là dư âm đẹp nhất mà Lại nhớ thu xưa để lại.

                                          Nguyễn Bá Nha