“An lạc”- Khi bình yên bắt đầu từ một chữ Tâm

AN LẠC Tác giả: Trần Mỹ Kiên

An lạc vốn dĩ trong ta

Sớm thăm tối viếng Mẹ cha tuổi già

Niềm vui hạnh phúc thuận hòa

Bình yên gia đạo thăng hoa tâm hồn

Mặc cho thế sự thua hơn

Tâm an trí sáng sắc son giũa mài

Chữ tâm bằng ba chữ tài

Luyện tâm buông bỏ kệ ai nói gì

Dặn lòng hỷ xả từ bi

Chu tòan chữ hiếu.. Khắc ghi chữ tình

Bình minh nối tiếp bình minh

Bàn tay diệu dược đăng trình thế gian

Cứu người khắp nẻo quan san

Lưu truyền y thuật Thầy ban giúp đời

Hữu duyên chăm sóc muôn người

Ai ai cũng khỏe.. nụ cười thêm xuân

Ngẫm xưa tuổi trẻ gian truân

Tư duy học tập thấm nhùân trong tâm

Bình yên như hạt nẫy mắm

Vô tư trỗi dậy quyết tâm vươn mình

Sáng ra đón nắng bình minh

Đêm về an phận một mình uống sương

Chẳng tranh đấu chẳng  phô trương

Tranh danh đoạt lợị vô thường nào hay

Quên đi phiền muộn bao ngày

Mở lòng bác ái từ nay luyện rèn

An nhàn cảnh trí thân quen

Lo tròn hiếu đạo ủ men hạnh đời

22/3/2026

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

“An lạc”- Khi bình yên bắt đầu từ một chữ Tâm

Có những bài thơ không tìm kiếm những cảm xúc lớn lao mà nhẹ nhàng đưa người đọc trở về với những điều gần gũi của đời sống: cha mẹ, gia đình, lòng nhân ái và sự bình tâm. An lạc của nhà thơ Trần Mỹ Kiên là một bài thơ như thế. Qua những câu thơ mộc mạc, tác giả gửi gắm một quan niệm sống giản dị: an lạc không phải điều gì xa xôi mà trước hết nằm trong chính mỗi con người. Khi biết giữ tâm sáng, sống trọn chữ hiếu, biết buông bớt hơn thua và mở lòng với mọi người, con người có thể tìm thấy bình yên ngay giữa những bộn bề cuộc sống.

Ngay câu mở đầu, tác giả đã đặt ra một lời tự nhủ:

“An lạc vốn dĩ trong ta

Sớm thăm tối viếng Mẹ cha tuổi già

Niềm vui hạnh phúc thuận hòa

Bình yên gia đạo thăng hoa tâm hồn”

“An lạc vốn dĩ trong ta” chính là chiếc chìa khóa mở vào toàn bộ bài thơ. An lạc không nằm ở tiền tài, danh vọng hay một cuộc đời không có phiền muộn. Nó bắt đầu từ trạng thái của tâm hồn. Vì thế, tác giả lập tức trở về với những việc rất đời thường: “Sớm thăm tối viếng Mẹ cha tuổi già”. Chăm sóc cha mẹ khi tuổi đã cao, giữ gìn gia đình thuận hòa – với tác giả, đó đã là nguồn vui và hạnh phúc.

“Niềm vui hạnh phúc thuận hòa

Bình yên gia đạo thăng hoa tâm hồn”

Hai câu thơ giản dị mà gợi một quan niệm đẹp: gia đình là nơi nuôi dưỡng sự bình yên trong mỗi người. Khi có tình thân, có yêu thương và thuận hòa, con người có thêm điểm tựa để đi qua những nhọc nhằn.

Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng thuận lợi. Thế sự luôn có hơn thua, được mất; điều quan trọng là giữ được tâm thế của mình:

“Mặc cho thế sự thua hơn

Tâm an trí sáng sắc son giũa mài

Chữ tâm bằng ba chữ tài

Luyện tâm buông bỏ kệ ai nói gì”

“Tâm an trí sáng” là trạng thái mà con người luôn hướng tới. Khi lòng bớt xao động, trí mới sáng; khi không quá bị cuốn vào hơn thua, con người mới nhìn mọi việc bình tĩnh hơn. Câu “Chữ tâm bằng ba chữ tài” như một lời chiêm nghiệm: tài năng đáng quý, nhưng tài chỉ thực sự có ý nghĩa khi được dẫn dắt bởi một cái tâm trong sáng.

Bởi vậy, “luyện tâm” trở thành một quá trình tự rèn mình. “Buông bỏ” trong bài thơ không phải buông xuôi trước cuộc đời, mà là biết bỏ qua những điều không đáng để lòng mãi vướng bận. Giữa những được – mất, giữ được sự bình tâm cũng là một cách giữ mình.

Từ chữ tâm, tác giả trở về với những giá trị đạo đức:

“Dặn lòng hỷ xả từ bi

Chu toàn chữ hiếu.. Khắc ghi chữ tình”

“Hỷ xả”, “từ bi” mang âm hưởng tư tưởng Phật giáo, nhưng trong bài thơ lại trở thành những nguyên tắc ứng xử gần gũi: biết bao dung, tha thứ và yêu thương. Đáng chú ý là “chữ hiếu” và “chữ tình” được đặt bên cạnh nhau. Nếu ở Ai còn có mẹ với cha, chữ hiếu là thông điệp trung tâm, thì trong An lạc, chữ hiếu trở thành một con đường dẫn đến bình yên. Chăm sóc cha mẹ không chỉ là bổn phận mà còn đem lại sự thanh thản trong tâm hồn người con.

Từ tình thân, bài thơ mở rộng sang công việc chữa bệnh và giúp người:

“Bình minh nối tiếp bình minh

Bàn tay diệu dược đăng trình thế gian

Cứu người khắp nẻo quan san

Lưu truyền y thuật Thầy ban giúp đời”

Đây là một trong những đoạn thơ giàu ý nghĩa. “Bàn tay diệu dược” là hình ảnh gợi đôi bàn tay của người thầy thuốc tận tâm với người bệnh. “Diệu dược” không chỉ có thể hiểu là thuốc chữa bệnh, mà còn gợi y đức, sự tận tụy và tấm lòng cứu người.

“Bình minh nối tiếp bình minh” tạo cảm giác về một hành trình liên tục. Ngày này qua ngày khác, người thầy thuốc vẫn đi trên con đường chăm sóc sức khỏe cho mọi người. “Lưu truyền y thuật Thầy ban giúp đời” còn gợi ý thức tiếp nối nghề nghiệp và tri thức của người đi trước. Nghề chữa bệnh, dưới góc nhìn của tác giả, không chỉ là công việc mà còn là một cách phụng sự con người.

Niềm vui ấy được thể hiện thật hồn hậu:

“Hữu duyên chăm sóc muôn người

Ai ai cũng khỏe.. nụ cười thêm xuân”

“Nụ cười thêm xuân” là hình ảnh đẹp. Mùa xuân ở đây không chỉ là mùa của đất trời mà còn là mùa xuân trong lòng người khi bệnh tật được đẩy lùi, sức khỏe trở lại và niềm vui hiện diện trên gương mặt. Hạnh phúc của người làm nghề đôi khi thật giản dị: thấy người mình chăm sóc khỏe hơn, vui hơn.

Từ hiện tại, tác giả ngoái nhìn tuổi trẻ:

“Ngẫm xưa tuổi trẻ gian truân

Tư duy học tập thấm nhuần trong tâm

Bình yên như hạt nảy mầm

Vô tư trỗi dậy quyết tâm vươn mình”

Những gian truân của tuổi trẻ được nhìn lại không bằng sự nuối tiếc mà bằng thái độ tích cực. Khó khăn có thể trở thành môi trường để con người học tập, rèn luyện và trưởng thành. Đặc biệt, hình ảnh “bình yên như hạt nảy mầm” khá gợi. Bình yên cũng cần được vun trồng như một mầm cây: từ một hạt nhỏ bé có thể nảy mầm và vươn lên thành sức sống.

Quan niệm sống ấy tiếp tục được thể hiện:

“Sáng ra đón nắng bình minh

Đêm về an phận một mình uống sương

Chẳng tranh đấu chẳng phô trương

Tranh danh đoạt lợi vô thường nào hay”

“Sáng ra đón nắng bình minh” là một hình ảnh giản dị về thái độ đón nhận cuộc sống. Tác giả lựa chọn sự bình thản thay vì chạy theo những cuộc tranh đua không có hồi kết. “Tranh danh đoạt lợi” đối lập với “an lạc”, bởi khi danh lợi trở thành mục đích cuối cùng, tâm hồn rất dễ bị cuốn vào được mất.

Tuy nhiên, “an phận” ở đây không nên hiểu là thụ động. Trước đó tác giả đã nói đến “quyết tâm vươn mình”, “học tập” và “luyện tâm”. Vì vậy, an lạc là phấn đấu mà không đánh mất mình, làm việc mà không để hơn thua chi phối tâm hồn.

Đoạn kết đưa tư tưởng bài thơ về một điểm hội tụ:

“Quên đi phiền muộn bao ngày

Mở lòng bác ái từ nay luyện rèn

An nhàn cảnh trí thân quen

Lo tròn hiếu đạo ủ men hạnh đời”

“Mở lòng bác ái” là bước chuyển từ việc giữ bình yên cho mình sang đem điều tốt đẹp đến với người khác. Khi biết sống vì người khác, những phiền muộn riêng tư cũng có thể được nhìn nhẹ hơn. Còn “lo tròn hiếu đạo” là trở về với cội nguồn của hạnh phúc: gia đình, cha mẹ và tình thân.

Hình ảnh “ủ men hạnh đời” cũng gợi một liên tưởng đẹp. Hạnh phúc không phải thứ có được tức thì mà được bồi đắp từng ngày. Một đời sống có tâm, có tình, có hiếu và biết sẻ chia cũng cần sự kiên trì vun đắp như thế.

Về nghệ thuật, An lạc sử dụng chủ yếu thể lục bát với nhịp điệu mềm mại, gần gũi, phù hợp với một bài thơ mang tính chiêm nghiệm. Hệ thống từ ngữ “tâm”, “hiếu”, “tình”, “từ bi”, “bác ái”, “bình yên”, “an lạc” tạo thành mạch tư tưởng xuyên suốt. Những hình ảnh như “bàn tay diệu dược”, “nụ cười thêm xuân”, “bình yên như hạt nảy mầm” giúp những suy ngẫm về đạo lý trở nên cụ thể và giàu sức gợi.

Điều đáng quý nhất ở An lạc là tác giả không tìm bình yên bằng cách chạy trốn cuộc đời. Trái lại, đó là một hành trình sống, làm việc, chăm sóc người khác, yêu thương cha mẹ và tự rèn mình. Vì thế, an lạc không đồng nghĩa với một cuộc đời không có gian truân, mà là khả năng giữ cho tâm mình bình thản giữa những gian truân ấy.

Từ một quan niệm giản dị, Trần Mỹ Kiên gửi đến người đọc lời nhắc nhẹ nhàng: hãy biết giữ chữ tâm, trọn chữ hiếu, nặng chữ tình và rộng lòng bác ái. Khi ấy, bình yên không còn là một nơi nào phải đi tìm. Nó có thể bắt đầu từ một buổi sớm thăm cha mẹ, một bàn tay giúp người, một việc thiện âm thầm, hay chỉ đơn giản là khoảnh khắc con người biết bằng lòng với những điều tốt đẹp mình đang có. Bởi “An lạc vốn dĩ trong ta” – câu thơ mở đầu cũng chính là dư âm đẹp nhất còn ở lại khi trang thơ khép lại./.

Người viết lời bình: Nguyễn Bá Nha