Tản văn: CHIẾC LỒNG ĐÈN TRÁI TIM

 Tác giả: Nguyễn Thị Thu Ba

Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo nên lúc nào cha tôi cũng dạy “hãy biết bằng lòng với những gì mình đang có rồi niềm vui và hạnh phúc cũng sẽ đến với mình những điều đơn giản nhất”… Và chưa bao giờ tôi thấy mình tự ti, mặc cảm hay buồn tủi vì thân phận nghèo khó của mình. Tôi luôn biết hài lòng với tất cả mọi thứ, ngay cả lần đó, vào một mùa Trung thu xa xôi lắm, tôi cũng đã từng mơ ước được ăn những cái bánh Trung thu to đùng, rồi được xách chiếc lồng đèn đẹp nhiều màu sắc, hấp dẫn lũ trẻ con chúng tôi đang treo lủng lẳng ngoài chợ… Nhưng khi nghĩ đến hoàn cảnh gia đình mình nghèo khó, cơm không đủ ăn, huống hồ…

Tôi lặng lẽ lấy chiếc lồng đèn cũ bằng tre ra, đó là chiếc lồng đèn cha tôi đã dày công chọn lựa từ một cây tre tốt nhất của nhà. Cha đã thức suốt đêm để làm cho bằng được cái sườn năm cánh hình ngôi sao. Tôi đã cùng mẹ ngồi suốt một buổi để cắt dán những tấm giấy bông bằng bìa bao tập cũ, cuối cùng tôi cũng có được một chiếc lồng đèn ngôi sao như ý muốn. Có chiếc lồng đèn đó và mấy cái bánh in mẹ gõ đã cho tôi một đêm Trung thu rước đèn vui vẻ và ngập tràn hạnh phúc bên cha mẹ, bạn bè trong xóm… Và đó cũng là chiếc lồng đèn cuối cùng cha tôi có thể làm được bằng  chính đôi tay của mình, cha như mang tặng cho tôi cả một mùa Trung thu đẹp nhất, vì sau đó cha đã mắc bệnh tai biến, các đầu ngón tay cha tê cứng lại, cha không thể làm được việc gì nữa hết…

Cứ mỗi năm Trung thu đến tôi lại mang chiếc lồng đèn đó ra và tháo hết những tờ giấy dán bên ngoài rồi dán vào đó những tấm giấy màu phù hợp với túi tiền của mình và tôi vẫn có được chiếc lồng đèn mới và đẹp theo ý thích của mình. Tôi vẫn tìm thấy được niềm vui và hạnh phúc trong chiếc lồng đèn đó. Tôi thầm gọi chiếc lồng đèn đó là chiếc lồng đèn trái tim vì nó xuất phát từ tình cảm trong trai tim của cha dành cho tôi…

Tôi nhớ, có một mùa Trung thu rất gần, chiếc lồng đèn trái tim đó lại được tôi gỡ bỏ lớp áo cũ để thay vào lớp áo mới cho phù hợp với thời đại, sau đó tôi trang trí chiếc lồng đèn sao cho thật lộng lẫy, bắt mắt rồi tôi đã dùng bằng cả trái tim mình để trao tặng lại chiếc lồng đèn ấy cho một cô trò nhỏ mồ côi cha mẹ đang học trong lớp tôi dạy… Lúc cô trò nhỏ đưa hai tay đỡ lấy chiếc lồng đèn trái tim, tôi đã bắt gặp trong ánh mắt của cha và của cô trò nhỏ một niềm hạnh phúc nhỏ nhoi nhưng rơi ra khắp cả một trời thu êm đềm, hạnh phúc…

 BÀI NGHIÊN CỨU- PHÊ BÌNH: Cử nhân Việt Nam học – Nguyễn Bá Nha

“Chiếc lồng đèn trái tim” – Khi yêu thương được thắp sáng từ ký ức

Có những món quà càng cũ càng trở nên quý giá, bởi giá trị của nó không nằm ở vật chất mà ở tình cảm của người trao tặng. Có những kỷ niệm tưởng đã phủ màu thời gian, nhưng chỉ cần một mùa Trung thu trở về, tất cả lại bừng sáng trong tâm hồn. Chiếc lồng đèn trái tim của Nguyễn Thị Thu Ba là một tản văn nhẹ nhàng như thế. Từ một chiếc lồng đèn tre giản dị, tác giả kể câu chuyện về tình cha, tình mẹ, về hạnh phúc trong những điều bình dị và sự trao truyền yêu thương từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ngay từ những dòng đầu, tác giả đưa người đọc trở về một gia đình nghèo, nơi vật chất thiếu thốn nhưng tình yêu thương chưa bao giờ vơi cạn. Lời cha dạy: “hãy biết bằng lòng với những gì mình đang có rồi niềm vui và hạnh phúc cũng sẽ đến với mình” chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt câu chuyện. Đó không chỉ là lời khuyên về cách sống mà còn là bài học được truyền cho người con bằng chính cuộc đời của người cha.

Điều đáng quý là tác giả không khai thác cái nghèo để tạo thương cảm. Cái nghèo chỉ hiện ra qua một ước mơ rất trẻ thơ: được ăn những chiếc bánh Trung thu “to đùng”, được xách một chiếc lồng đèn đẹp, nhiều màu sắc. Với một đứa trẻ, đó là mong muốn bình thường; nhưng trong hoàn cảnh gia đình khó khăn, lại trở thành điều xa xỉ. Chính sự giản dị ấy khiến câu chuyện dễ chạm vào lòng người.

Và rồi, từ hoàn cảnh thiếu thốn, một chiếc lồng đèn xuất hiện. Đó không phải chiếc lồng đèn rực rỡ ngoài chợ mà được làm từ cây tre tốt nhất của nhà. Người cha thức suốt đêm để tạo nên bộ khung năm cánh hình ngôi sao. Người mẹ cùng con cắt dán những tấm giấy bông từ bìa bao tập cũ. Vật liệu đơn sơ, nhưng tình yêu gửi vào đó thì không hề đơn sơ.

Tác giả không cần nói trực tiếp cha mẹ yêu con đến nhường nào. Tình yêu tự hiện lên qua những việc làm nhỏ: cha chọn tre, cha thức đêm, mẹ cùng con cắt giấy. Cả gia đình cùng làm nên một món quà Trung thu. Vì thế, chiếc lồng đèn tuy giản dị nhưng lại chứa đựng cả một mái ấm.

Có chiếc lồng đèn và mấy cái bánh in mẹ làm, đứa trẻ đã có một đêm Trung thu “vui vẻ và ngập tràn hạnh phúc”. Hạnh phúc ấy không đến từ sự đủ đầy vật chất mà từ việc được cha mẹ yêu thương, được cùng bạn bè rước đèn và được cầm trên tay món quà do chính cha mình làm ra. Tản văn vì thế gợi một điều thật đẹp: hạnh phúc đôi khi không nằm ở việc ta có bao nhiêu, mà ở việc ta được yêu thương như thế nào.

Nhưng chiếc lồng đèn ấy còn mang một ý nghĩa sâu xa hơn. Đó là “chiếc lồng đèn cuối cùng cha tôi có thể làm được bằng chính đôi tay của mình”. Sau mùa Trung thu ấy, người cha bị tai biến, những đầu ngón tay tê cứng và ông không còn có thể làm việc được nữa.

Chi tiết ấy khiến câu chuyện bỗng lắng xuống. Nếu trước đó chiếc lồng đèn là món quà Trung thu thì từ đây, nó trở thành kỷ vật của tình cha. Người cha không chỉ làm cho con một chiếc lồng đèn; ông đã gửi vào đó những gì cuối cùng đôi bàn tay mình còn có thể trao tặng.

Bởi vậy, câu văn “cha như mang tặng cho tôi cả một mùa Trung thu đẹp nhất” có sức lay động. Mùa Trung thu đẹp nhất không phải vì chiếc bánh ngon hay chiếc đèn đẹp, mà bởi nó được thắp sáng bằng tình yêu của một người cha. Với người con, món quà ấy đã trở thành một phần ký ức không thể thay thế.

Thời gian trôi đi, chiếc lồng đèn vẫn được giữ lại. Mỗi mùa Trung thu, lớp giấy cũ được tháo ra, thay bằng những tấm giấy màu mới. Chiếc lồng đèn có diện mạo mới, nhưng bộ khung tre do cha làm vẫn còn đó.

Đây là một chi tiết giàu ý nghĩa biểu tượng. Cuộc sống có thể thay đổi, con người có thể trưởng thành, những “lớp áo” của thời gian có thể lần lượt thay nhau, nhưng tình yêu được trao từ thuở ấu thơ vẫn là phần cốt lõi không dễ mất đi. Chính vì thế, người con gọi nó là “chiếc lồng đèn trái tim” – bởi nó xuất phát từ tình cảm trong trái tim của cha.

Cái hay của tản văn là chiếc lồng đèn không đứng yên trong ký ức. Nó tiếp tục một hành trình mới.

Một mùa Trung thu sau này, người con khoác cho chiếc lồng đèn một “lớp áo” mới, trang trí đẹp hơn rồi trao tặng cho một cô trò nhỏ mồ côi cha mẹ đang học trong lớp mình. Đây là khoảnh khắc đẹp nhất của câu chuyện, bởi tình yêu từ người cha đã đi qua người con để đến với một đứa trẻ khác.

Ngày trước, người cha làm chiếc lồng đèn cho con bằng đôi tay của mình. Sau này, người con dùng chính chiếc lồng đèn ấy để trao yêu thương cho học trò. Nếu người cha dạy con biết bằng lòng với những gì mình có thì người con đã tiếp nối bài học ấy bằng một hành động đẹp: biết chia sẻ những gì mình có với người khác.

Từ một món quà của cha, chiếc lồng đèn trở thành món quà của người con. Từ tình cha, nó trở thành tình thầy trò. Từ một gia đình, ánh sáng ấy đi đến một đứa trẻ thiếu thốn tình thân. Đó chính là hành trình của yêu thương: được nhận, được gìn giữ và cuối cùng được trao đi.

Hình ảnh cô trò nhỏ “đưa hai tay đỡ lấy chiếc lồng đèn trái tim” vì thế đặc biệt xúc động. Đôi tay của đứa trẻ hôm nay dường như gặp lại đôi tay của người cha năm nào. Một người đã không còn có thể làm lồng đèn; một người chưa từng được cha mẹ trao tặng chiếc lồng đèn. Giữa họ là món quà mang theo hơi ấm của nhiều năm tháng.

Câu kết “một niềm hạnh phúc nhỏ nhoi nhưng rơi ra khắp cả một trời thu êm đềm, hạnh phúc” mở rộng cảm xúc của toàn bài. Hạnh phúc vốn rất nhỏ: một chiếc lồng đèn, một ánh mắt, một bàn tay đón nhận. Nhưng khi được trao bằng tình yêu chân thành, niềm vui nhỏ ấy có thể lan tỏa thành một “trời thu” rộng lớn.

Về nghệ thuật, Chiếc lồng đèn trái tim không cầu kỳ. Tác giả sử dụng lối hồi tưởng tự nhiên, lấy một vật dụng quen thuộc làm điểm tựa nối quá khứ với hiện tại. Chiếc lồng đèn vừa là kỷ vật tuổi thơ, vừa là biểu tượng của tình cha, tình mẹ và sự tiếp nối yêu thương. Những chi tiết như cây tre, giấy màu, bánh in, đôi tay người cha, lớp áo mới của chiếc lồng đèn đều rất đời thường nhưng có sức gợi.

Tản văn cũng thành công ở sự tiết chế. Tác giả không biến cái nghèo và bệnh tật thành bi kịch. Nỗi buồn chỉ vừa đủ để làm nổi bật giá trị của tình thân. Vì thế, câu chuyện không khiến người đọc nặng lòng mà đem đến cảm giác ấm áp: trong những tháng ngày thiếu thốn, con người vẫn có thể tạo nên những mùa Trung thu đầy đủ bằng tình yêu thương.

Có lẽ mỗi người đều có một “chiếc lồng đèn trái tim” của riêng mình – một món quà nhỏ của cha mẹ, một lời dặn, một bữa cơm hay một kỷ niệm tưởng bình thường nhưng theo ta suốt đời. Những thứ ấy có thể không đáng bao nhiêu về vật chất, nhưng lại trở thành tài sản tinh thần không gì thay thế.

Đọc tản văn Chiếc lồng đèn trái tim, ta hiểu rằng điều cha mẹ trao cho con không chỉ là một món quà. Đó còn là cách sống, là lòng biết đủ, là khả năng tìm thấy niềm vui trong những điều giản dị và hơn hết là biết đem yêu thương mình từng nhận được để trao cho người khác.

Chiếc lồng đèn của người cha đã cũ, nhưng tình yêu trong đó không cũ. Lớp giấy có thể thay nhiều lần, màu sắc có thể đổi khác, nhưng bộ khung năm cánh vẫn giữ nguyên hình hài của một tình thương thuở trước. Khi chiếc lồng đèn ấy đến với cô trò nhỏ mồ côi, ánh sáng của nó đã đi xa hơn khỏi một gia đình.

Đó là ánh sáng của tình thân, của lòng nhân ái và sự sẻ chia. Ánh sáng ấy được truyền từ một đôi bàn tay đã từng yêu thương, qua một trái tim biết ghi nhớ, đến một đứa trẻ đang cần được chở che.

Bởi vậy, Chiếc lồng đèn trái tim không chỉ là câu chuyện về Trung thu. Đó là câu chuyện về cách yêu thương có thể vượt qua thời gian để tiếp tục soi sáng một cuộc đời khác. Và có lẽ, món quà đẹp nhất con người có thể trao cho nhau không phải là thứ mới nhất hay đắt giá nhất, mà là một chút ánh sáng được thắp lên từ chính trái tim mình./.

(Nội dung bài bình:1.676 từ)