“Giao Thuỷ mình ơi!” – Về nơi ký ức neo lại

GIAO THỦY MINH ƠI

Tác giả: Nguyễn Duy Thuyên

Tôi trở về đây giữa quê nhà

Nắng chiều êm ả tiếng sóng xa

Giao Thủy đẹp giàu mùa thu gọi

Đất mẹ quê nhà đã sinh ta

Cuộc sống tình yêu vẫn mặn mà

Tuổi già trí tuệ chẳng phôi pha

Ôm ấp trong lòng bao kỷ niệm

Hồn thơ lai láng mãi không nhoà

Về đây Giao Thủy rộn câu ca

Như ong cho mật ngọt đậm đà

Thủy triều mang lại bao tôm cá

Hải sản tươi ngon đến muôn nhà

Nghĩa tình bè bạn thật thiết tha

Ngày vui sắp đến tưởng như là

Ngưu Lan Chúc Nữ về sum họp

Gặp mặt đong đầy thỏa chí ta.

15.08.2022

 “GIAO THỦY MÌNH ƠI!” – VỀ NƠI KÝ ỨC NEO LẠI

Lời bình: Bá Nha

Có những miền quê chỉ cần gọi tên cũng đủ đánh thức trong lòng người một vùng ký ức. Với nhà thơ Nguyễn Duy Thuyên, Giao Thủy không chỉ là một địa danh để trở về mà còn là “đất mẹ”, nơi lưu giữ tình yêu, tình bạn và những năm tháng không thể phai mờ. Trong “Giao Thủy minh ơi”, cuộc trở về vừa có niềm vui trước vẻ đẹp quê nhà, vừa có sự lắng đọng trước thời gian và niềm mong đợi những cuộc hội ngộ.

Ngay từ khổ thơ đầu, cảm xúc trở về mở ra trong không gian dịu dàng:

“Tôi trở về đây giữa quê nhà

Nắng chiều êm ả tiếng sóng xa

Giao Thủy đẹp giàu mùa thu gọi

Đất mẹ quê nhà đã sinh ta”

“Trở về” không chỉ là sự dịch chuyển, mà là hành trình tìm lại cội nguồn. Cách gọi “đất mẹ quê nhà” khiến quê hương hiện lên như người mẹ sinh thành, nuôi dưỡng và chở che. Đây là cách cảm nhận gần gũi với tâm thức văn hóa Việt Nam, nơi quê hương thường gắn với mẹ, với quê cha đất tổ.

“Nắng chiều êm ả”, “tiếng sóng xa” tạo nên bức tranh vừa có ánh sáng vừa có âm thanh. Tác giả không cầu kỳ mà chọn những nét thân thuộc để gợi hồn quê. “Mùa thu gọi” là cách nhân hóa mềm mại, khiến Giao Thủy như có tiếng gọi riêng đối với người con xa quê.

Từ cảnh quê, bài thơ chuyển sang suy ngẫm về đời người:

“Cuộc sống tình yêu vẫn mặn mà

Tuổi già trí tuệ chẳng phôi pha

Ôm ấp trong lòng bao kỷ niệm

Hồn thơ lai láng mãi không nhoà”

Đây là một quan niệm đẹp về tuổi già. Thời gian có thể làm mái tóc bạc đi nhưng không nhất thiết làm tình yêu, trí tuệ và ký ức phôi pha. Càng đi qua nhiều năm tháng, con người càng có điều để nhớ, chiêm nghiệm và yêu thương.

“Tuổi già trí tuệ chẳng phôi pha” mang rõ sắc thái nhân sinh: tuổi tác không phải dấu chấm hết. Khi còn tình yêu, ký ức và khả năng sáng tạo, con người vẫn có thể sống một đời giàu ý nghĩa. Với người làm thơ, những gì đã trải qua được chưng cất thành câu chữ; từ kỷ niệm riêng có thể tìm đến sự đồng cảm chung.

Đến khổ thơ tiếp, Giao Thủy hiện lên trong nhịp sống cộng đồng:

“Về đây Giao Thủy rộn câu ca

Như ong cho mật ngọt đậm đà

Thủy triều mang lại bao tôm cá

Hải sản tươi ngon đến muôn nhà”

“Rộn câu ca” đưa người đọc từ miền ký ức riêng vào không gian cộng đồng. Đó là quê hương có tiếng hát, có lao động, có biển, thủy triều và những sản vật nuôi sống bao gia đình.

Hình ảnh “thủy triều mang lại bao tôm cá” gợi mối quan hệ gần gũi giữa con người với thiên nhiên, đồng thời thấp thoáng lớp văn hóa dân gian của cư dân miền biển: hiểu nhịp biển, quý trọng sản vật và dựa vào thiên nhiên để tạo dựng cuộc sống. “Như ong cho mật ngọt đậm đà” là liên tưởng mộc mạc mà giàu ý vị. Con ong gợi sự cần cù, đoàn kết; đặt bên Giao Thủy, hình ảnh ấy như nói đến một quê hương được bồi đắp bởi thiên nhiên và công sức con người.

Nếu biển mang lại nguồn sống vật chất thì tình người lại làm nên sự giàu có tinh thần:

“Nghĩa tình bè bạn thật thiết tha

Ngày vui sắp đến tưởng như là

Ngưu Lan Chúc Nữ về sum họp

Gặp mặt đong đầy thỏa chí ta.”

Điển tích “Ngưu Lang – Chức Nữ” là điểm nhấn văn hóa thú vị. Trong bài thơ, hình ảnh đôi lứa xa cách được mở rộng thành niềm vui của những người bạn, người đồng hương lâu ngày gặp lại. Nhờ vậy, cuộc hội ngộ vừa đời thường vừa lãng mạn, mang hơi ấm của tình quê.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ bảy chữ (thất ngôn) , nhịp điệu khá đều, thuận lợi cho việc bộc lộ cảm xúc. Ngôn ngữ giản dị, gần lời nói nhưng giàu hình ảnh: nắng chiều, tiếng sóng, mùa thu, thủy triều, tôm cá, câu ca, mật ngọt. Những hình ảnh ấy tạo nên một Giao Thủy có sắc, có âm thanh và hương vị.

Điểm đáng quý là tác giả không nhìn quê hương chỉ bằng cảnh vật. Giao Thủy có đất mẹ, sinh kế, tình yêu, tuổi già, ký ức và tình bạn – một quê hương được nhìn trong tính toàn vẹn của đời sống con người.

Có lẽ lớp nghĩa nhân sinh sâu nhất của bài thơ nằm ở hai chữ “trở về”. Càng đi qua nhiều năm tháng, con người càng hiểu giá trị của cội nguồn. Quê hương giúp mỗi người nhận ra mình đã từ đâu đến, nơi nào vẫn thuộc về mình và những nghĩa tình nào cần được gìn giữ.

“Giao Thủy minh ơi” vì thế không chỉ là lời gọi một miền quê mà còn là lời gọi bạn bè, ký ức và những năm tháng thân thương. Trong tiếng sóng xa, mùa thu gọi, vị tôm cá của thủy triều và cuộc gặp mặt “đong đầy”, người đọc bắt gặp một tâm hồn luôn hướng về cội nguồn.

Khép lại bài thơ là niềm vui sum họp. Sau tất cả, điều còn lại không chỉ là cảnh đẹp Giao Thủy mà chính là tình người. Quê hương có thể được nhớ bằng một địa danh, nhưng chỉ có thể được giữ lại trong trái tim bằng tình yêu, ký ức và nghĩa tình. Trở về với đất mẹ cũng là trở về với phần trong trẻo, nghĩa tình và không phôi pha nhất của chính mình./.

BÁ NHA