Về nơi lưu giữ bóng dáng mẹ cha

TRỞ VỀ GIỮA LÒNG ĐẤT MẸ

                                      Thơ: Nguyễn Duy Thuyên

Tôi trở về giữa đầu hè tuyệt đẹp

Nơi quê nhà nhộn nhịp tiếng chim ca

Gặp bao người cùng giọng nói thiết tha

Nơi hội tụ như ngàn hoa đua nở

 

Xa đã lâu nay trở về bỡ ngỡ

Tình quê nhà là duyên nợ ngàn năm

Tuy xa xôi tựa như ánh trăng rằm

Luôn sáng tỏ bao đêm nằm nhung nhớ

 

Quê hương ơi trong lòng tôi trăn trở

Phải làm gì để cho đỡ khó khăn

Khi ra đi cha tiễn đã dặn rằng

Nuôi chí lớn vươn lên bằng sức mạnh

 

Đã lâu rồi cha về nơi hưu quạnh

Mẹ chẳng còn để quở trách con hư

Con lớn khôn nay thiếu mẹ nhân từ

Thương cha mẹ trong tâm tư khó tả

 

Tình mẫu tử trong con tim cao cả

Tiếng mẹ hiền vẫn êm ả du dương

Mỗi khi về lòng lại thấy vấn vương

Như đâu đó thân thương lời mẹ hỏi

 

Đi đường xa lo con về bị đói

Mẹ tảo tần cùng câu nói sẻ chia

Lo cho con cuộc sống ở ngoài kia

Bao cạm bẫy phải xa lìa…kẻo ngã

 

Lâu lắm rồi tình quê hương hối hả

Tiệc đông vui thật đon đả chân tỉnh

Gái quê mình thân thương quá đẹp xinh

Ngày hội ngộ chúng mình vui ca hát

11.04 2026

 

VỀ NƠI LƯU GIỮ BÓNG DÁNG MẸ CHA

Lời bình: Bá Nha

Có những cuộc trở về không chỉ để gặp lại một miền đất mà còn để gặp lại chính mình trong ký ức. Với nhà thơ Nguyễn Duy Thuyên đã bộc bạch lòng mình qua tác phẩm “Trở về giữa lòng đất mẹ” là một cuộc trở về như thế.

Từ không gian quê nhà rộn ràng đầu hè, tác giả gặp lại con người, cảnh vật, tình làng nghĩa xóm; rồi từ niềm vui hội ngộ, dòng cảm xúc lắng xuống khi nhớ về cha mẹ. Quê hương vì thế không chỉ có cảnh sắc mà còn có bóng dáng những đấng sinh thành – những người đã đi qua đời con nhưng để lại dấu ấn không thể phai mờ.

Không khí trở về được mở ra tươi sáng ngay những câu đầu:

“Tôi trở về giữa đầu hè tuyệt đẹp

Nơi quê nhà nhộn nhịp tiếng chim ca

Gặp bao người cùng giọng nói thiết tha

Nơi hội tụ như ngàn hoa đua nở”

“Đầu hè”, “tiếng chim ca”, “ngàn hoa đua nở” tạo nên một bức tranh quê tràn đầy sức sống. Nhưng tác giả không chỉ nhìn quê bằng cảnh vật mà còn bằng con người và tiếng nói. “Cùng giọng nói thiết tha” chính là dấu hiệu thân thuộc của quê hương. Có thể đi xa bao lâu, chỉ cần nghe lại giọng nói quê mình, ký ức lập tức được đánh thức.

“Nơi hội tụ như ngàn hoa đua nở” còn gợi không khí cộng đồng – một nét đẹp quen thuộc trong văn hóa làng quê Việt Nam. Mỗi dịp hội ngộ, con người tìm đến nhau, hỏi han, chuyện trò và chia sẻ niềm vui sau những tháng ngày xa cách.

Từ niềm vui ấy, cảm xúc chuyển sang chiều sâu:

“Xa đã lâu nay trở về bỡ ngỡ

Tình quê nhà là duyên nợ ngàn năm”

“Duyên nợ” là cách nói giàu màu sắc văn hóa. Quê hương không phải mối quan hệ có thể dễ dàng cắt bỏ. Nó giống như một cái duyên đã gắn vào đời người, càng xa càng nhớ, càng trưởng thành càng thấm. Hai chữ “ngàn năm” mở rộng tình quê từ câu chuyện riêng thành giá trị bền bỉ trong tâm thức cộng đồng.

Tác giả lại ví quê hương:

“Tuy xa xôi tựa như ánh trăng rằm

Luôn sáng tỏ bao đêm nằm nhung nhớ”

“Ánh trăng rằm” là hình ảnh quen thuộc trong văn hóa và tâm hồn người Việt. Trăng vừa gần gũi vừa xa xôi, vừa hiện hữu vừa gợi nhớ. Quê hương cũng vậy: dù cách xa vẫn luôn sáng trong ký ức. Hình ảnh ấy làm mềm câu thơ, đưa cảm xúc từ cảnh vật sang miền tâm tưởng.

Đáng chú ý, bài thơ không dừng ở nỗi nhớ mà đặt ra một câu hỏi mang chiều sâu nhân sinh:

“Quê hương ơi trong lòng tôi trăn trở

Phải làm gì để cho đỡ khó khăn”

Yêu quê không chỉ là nhớ quê, mà còn là nghĩ về những khó khăn của quê hương và tự hỏi mình có thể làm gì. Tình cảm vì thế được nâng lên thành ý thức trách nhiệm.

Lời cha ngày tiễn con ra đi tiếp tục làm sâu thêm mạch suy tưởng:

“Khi ra đi cha tiễn đã dặn rằng

Nuôi chí lớn vươn lên bằng sức mạnh”

Lời dặn mộc mạc mà có sức nâng đỡ cả một đời người. “Nuôi chí lớn” không chỉ là lời khuyên về sự nghiệp mà còn là quan niệm sống: muốn trưởng thành phải có ý chí, phải tự mình vươn lên. Đằng sau lời cha là một tình yêu ít lời nhưng bền bỉ.

Đau đáu nhất là khi người con nhận ra thời gian đã không chờ đợi:

“Đã lâu rồi cha về nơi hưu quạnh

Mẹ chẳng còn để quở trách con hư

Con lớn khôn nay thiếu mẹ nhân từ

Thương cha mẹ trong tâm tư khó tả”

Giọng thơ đang vui bỗng chùng xuống. “Con lớn khôn” mà “thiếu mẹ” là một nghịch lý xót xa. Khi còn nhỏ, con người đôi khi mong mình lớn thật nhanh; đến lúc trưởng thành lại thèm một tiếng mẹ gọi, một lời quở trách, một câu hỏi giản dị. Thời gian làm con người trưởng thành nhưng cũng lấy đi những điều không thể tìm lại.

Đoạn thơ về mẹ là phần giàu cảm xúc:

“Tình mẫu tử trong con tim cao cả

Tiếng mẹ hiền vẫn êm ả du dương

Mỗi khi về lòng lại thấy vấn vương

Như đâu đó thân thương lời mẹ hỏi”

Mẹ không còn hiện diện bằng hình hài nhưng vẫn sống trong âm thanh ký ức. “Tiếng mẹ hiền” trở thành một thứ âm nhạc đặc biệt, không cần nhìn thấy vẫn có thể nghe trong tâm tưởng. Đây cũng là nơi văn hóa dân gian và tình mẫu tử gặp nhau. Trong đời sống người Việt, tiếng mẹ, lời ru, lời dặn là những âm thanh đầu tiên nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người.

Những câu mẹ hỏi càng bình dị càng khiến nỗi nhớ thêm sâu:

“Đi đường xa lo con về bị đói

Mẹ tảo tần cùng câu nói sẻ chia

Lo cho con cuộc sống ở ngoài kia

Bao cạm bẫy phải xa lìa… kẻo ngã”

Mẹ không nói những lời giáo huấn lớn lao. Mẹ chỉ lo con “bị đói”, lo con gặp “cạm bẫy”, lo con “kẻo ngã”. Đó chính là ngôn ngữ của tình thương. Trong đời sống gia đình Việt Nam, sự hy sinh của mẹ thường được thể hiện qua những điều nhỏ bé như thế. Một bữa cơm, một câu hỏi, một lời dặn có thể trở thành tài sản tinh thần theo con người suốt đời.

Về nghệ thuật, bài thơ nổi bật ở giọng tâm tình trực tiếp, ngôi “tôi” tạo cảm giác chân thật. Tác giả sử dụng những hình ảnh gần gũi: tiếng chim, ánh trăng, lời cha dặn, tiếng mẹ hỏi, ngày hội ngộ. Mạch thơ vận động từ niềm vui trở về đến nỗi nhớ cha mẹ rồi trở lại không khí đoàn tụ. Sự đan xen vui – buồn khiến cảm xúc có độ sâu, bởi một cuộc trở về thực sự thường không chỉ có tiếng cười mà còn có những khoảng lặng của ký ức.

Khép lại bài thơ là không khí rộn ràng:

“Lâu lắm rồi tình quê hương hối hả

Tiệc đông vui thật đon đả chân tình

Gái quê mình thân thương quá đẹp xinh

Ngày hội ngộ chúng mình vui ca hát”

Sau những hồi tưởng về cha mẹ, tác giả trở lại với cộng đồng. Đây là cách kết thúc có ý nghĩa: nỗi nhớ không khép con người vào buồn thương mà đưa con người trở lại với sự sống. Ngày hội ngộ, tiếng ca hát và tình quê tạo nên sức sống tiếp nối của quê hương.

“Trở về giữa lòng đất mẹ” vì thế là bài thơ về quê, nhưng sâu hơn là bài thơ về cội nguồn của một đời người. Quê hương có tiếng chim, ánh trăng, ngày hội; nhưng quê hương còn có lời cha dặn, tiếng mẹ hỏi và những hy sinh âm thầm không thể đong đếm.

Điều đẹp nhất sau mỗi cuộc trở về không chỉ là gặp lại một miền đất quen, mà là nhận ra nơi mình thuộc về. Với nhà thơ Nguyễn Duy Thuyên, “đất mẹ” chính là nơi tình quê vẫn đong đầy, nơi cha mẹ dù đã khuất vẫn sống trong ký ức, và nơi mỗi cuộc hội ngộ nhắc con người biết yêu thương, sẻ chia, trân trọng cội nguồn của mình./.

Nguyễn Bá Nha