Một sáng mùa Thu, một khúc tình ca

HÁT TẶNG EM

Thơ: Nhuận Hà (Tạ Hồng Dũng)

Bài thơ cũ

của mùa Thu năm ngoái

Sớm bình minh

tia nắng rọi qua song

Dâng hết cho em với cả tấm lòng

Tim hồi hộp

trắng trong niềm nhung nhớ

 

Một sáng trời Thu

Mơ vàng lá đổ

Môi em thơm nồng

Tựa nắng bay bay

 

Một sáng trời Thu

Em qua lối nhỏ

Mơ màng ánh cỏ

Lời tựa thơ say

 

Một sáng trời Thu

Ta về hỏi nhỏ

Tình ơi bây chừ

Nàng thơ mênh mang

 

Một sáng mùa Thu

Mây mù tan biến

Mặt trời xuất hiện

Nắng chiếu trải dài

 

Một sáng mùa Thu

Ta ngồi đợi ai

Khãy đàn ca bài

Thương em sầu nhớ

 

Một sáng mùa Thu

Duyên tình dang dở

Người đi kẻ ở

Nặng nợ vấn vương

 

Một sáng mùa Thu

Vô thường cuộc sống

Cho ta mơ mộng

Khoảng trống không gian.

 

MỘT SÁNG MÙA THU, MỘT KHÚC TÌNH CA

LỜI BÌNH:
Nguyễn Bá Nha – Cử nhân Việt Nam học

Có những bài thơ đến với người đọc không bằng câu chữ cầu kỳ, mà bằng một giai điệu nhẹ nhàng, trong trẻo, cứ ngân lên rồi ở lại. “Hát tặng em” của nhà thơ Nhuận Hà (Tạ Hồng Dũng) là một bài thơ như thế. Ngay từ nhan đề, tác giả đã định hình sắc thái trữ tình: thơ không chỉ để đọc mà còn như một lời hát, một tiếng lòng gửi đến người thương. Từ một buổi sớm mùa Thu, nhà thơ lần theo những rung động của tình yêu, nỗi nhớ, sự chờ đợi và cuối cùng là khoảng trống của một mối duyên dang dở.

Mở đầu bài thơ là một không gian dịu dàng:

“Bài thơ cũ

của mùa Thu năm ngoái

Sớm bình minh

tia nắng rọi qua song”

Chỉ vài nét chấm phá, tác giả đã dựng lên một buổi sớm có ánh sáng, có thời gian và có ký ức. “Bài thơ cũ” không chỉ là bài thơ của mùa Thu trước, mà còn như một miền kỷ niệm được đánh thức từ hiện tại. Tia nắng “rọi qua song” vừa là ánh sáng thiên nhiên, vừa giống tín hiệu đánh thức lòng người. Từ đó, cảm xúc hướng về “em”: “Dâng hết cho em với cả tấm lòng”. Câu thơ mộc mạc nhưng chân thành, cho thấy tình yêu trước hết là sự trao gửi.

Nhịp thơ ở đoạn đầu khá tự do, câu dài ngắn đan xen như một lời tâm tình. “Tim hồi hộp / trắng trong niềm nhung nhớ” là một liên tưởng đẹp. “Hồi hộp” thuộc về trạng thái con tim, còn “trắng trong” gợi vẻ tinh khôi của tâm hồn. Hai cảm giác hòa vào nhau khiến nỗi nhớ không bi lụy mà vẫn giữ được vẻ trong trẻo của một tình cảm chân thành.

Nếu phần mở đầu là cánh cửa bước vào ký ức, thì điệp khúc “Một sáng trời Thu” chính là chiếc cầu nối xuyên suốt tác phẩm. Cụm từ được lặp lại nhiều lần, tạo cấu trúc gần với một ca khúc. Mỗi lần trở lại, “một sáng trời Thu” lại mang một trạng thái khác: khi mơ mộng, lúc dịu dàng, khi chờ đợi, rồi chuyển sang dang dở và suy tư về cuộc đời.

“Một sáng trời Thu

Mơ vàng lá đổ

Môi em thơm nồng

Tựa nắng bay bay”

Mùa Thu ở đây không chỉ được cảm nhận bằng thị giác mà còn bằng liên tưởng. “Mơ vàng lá đổ” khiến cảnh vật mang màu của tâm tưởng. Đặc biệt, “môi em thơm nồng / tựa nắng bay bay” là một liên tưởng giàu chất lãng mạn. Nắng vốn vô hình, nhưng qua cái nhìn của người đang yêu, nắng trở nên mềm mại, có thể “bay bay”, hòa vào vẻ đẹp của người thương.

Đến khổ thơ tiếp theo, “em” xuất hiện trong một không gian gần gũi:

“Một sáng trời Thu

Em qua lối nhỏ

Mơ màng ánh cỏ

Lời tựa thơ say”

“Lối nhỏ”, “ánh cỏ” là những hình ảnh bình dị, nhưng qua tâm hồn thi sĩ lại trở thành phông nền cho một cuộc gặp gỡ. Cái hay nằm ở sự giao hòa giữa cảnh và tình. Cảnh vật không đứng bên ngoài con người mà cùng rung động với con người. “Ánh cỏ” gợi một vẻ đẹp mong manh, còn “lời tựa thơ say” như sự chuyển hóa: cảnh đã thành thơ, người đã thành nguồn cảm hứng.

Nhưng tình yêu trong “Hát tặng em” không dừng ở những phút giây đẹp đẽ. Từ mộng sang thực, bài thơ dần xuất hiện một khoảng cách:

“Một sáng trời Thu

Ta về hỏi nhỏ

Tình ơi bây chừ

Nàng thơ mênh mang”

Chữ “bây chừ” mang sắc thái khẩu ngữ, đem lại âm hưởng đời thường cho câu thơ. Sau những hình ảnh lãng mạn, người thơ trở về với một câu hỏi rất con người: tình yêu giờ ở đâu, người thương giờ ở đâu? “Nàng thơ mênh mang” vừa là người phụ nữ trong ký ức, vừa có thể là hình bóng của một vẻ đẹp đã xa, chỉ còn tồn tại trong miền nhớ.

Từ đó, sắc thái bài thơ chuyển dần. Mây mù tan biến, mặt trời xuất hiện, nắng trải dài, nhưng bên trong người thơ vẫn có một khoảng chờ:

“Một sáng mùa Thu

Ta ngồi đợi ai

Khảy đàn ca bài

Thương em sầu nhớ”

“Hát tặng em” vì thế thực chất là một bài hát của nỗi nhớ. Tiếng đàn tưởng như vang lên giữa không gian mùa Thu, nhưng càng ngân càng làm nổi bật sự vắng mặt của người thương. Đó là nỗi cô đơn rất riêng của tình yêu: không chỉ nhớ một con người, mà còn nhớ cả một thời đã từng có người ấy đi qua cuộc đời mình.

Ba câu thơ:

“Duyên tình dang dở

Người đi kẻ ở

Nặng nợ vấn vương”

đã nói thẳng điều những khổ thơ trước còn để ngỏ. Mối tình không trọn vẹn, một người đi, một người ở lại. Nhưng dang dở không đồng nghĩa với kết thúc. “Nặng nợ vấn vương” chính là phần còn lại của tình yêu trong tâm tưởng. Có những cuộc chia xa khép lại một cuộc gặp gỡ, nhưng không thể khép lại ký ức.

Khép lại bài thơ là một suy niệm:

“Một sáng mùa Thu

Vô thường cuộc sống

Cho ta mơ mộng

Khoảng trống không gian.”

Mùa Thu lúc này không còn chỉ là mùa của tình yêu mà đã trở thành mùa của chiêm nghiệm. “Vô thường cuộc sống” là một nhận thức nhân sinh: đời người, tình yêu và những cuộc gặp gỡ đều có thể đổi thay. Chính vì vô thường, con người càng biết trân trọng những phút giây từng có. “Khoảng trống không gian” không chỉ là khoảng trống của cảnh vật mà còn gợi khoảng trống trong tâm hồn sau một cuộc chia xa.

Điểm đáng quý của “Hát tặng em” nằm ở sự chân thành. Tác giả không tạo nên một câu chuyện tình phức tạp mà chọn những hình ảnh quen thuộc: bình minh, tia nắng, lá Thu, lối nhỏ, áng mây, tiếng đàn, người đi kẻ ở. Những chất liệu bình dị ấy tạo nên vẻ gần gũi của thơ ca Việt Nam: lấy thiên nhiên gửi gắm tâm tình, lấy cảnh nói người, lấy mùa nói thời gian và lấy một cuộc tình để suy ngẫm về kiếp người.

Có thể xem “Hát tặng em” như một khúc tình ca viết bằng ký ức. Khúc hát bắt đầu từ ánh nắng của một sáng mùa Thu, đi qua những rung động trong veo của tình yêu, rồi lắng xuống ở nỗi nhớ và sự dang dở. Nhưng chính trong sự dang dở ấy, bài thơ tìm được vẻ đẹp riêng: tình yêu dù không trọn vẹn vẫn có thể trở thành một miền ký ức đẹp để con người nâng niu và nhớ thương.

Sau khi tiếng đàn ngừng, “em” đã khuất xa, mùa Thu cũng đi qua, điều còn lại chính là bài thơ. Bởi đôi khi, thơ là cách con người giữ lại một tia nắng, một bóng hình, một buổi sáng và một mối tình đã thuộc về ngày hôm qua./. 

Nguyễn Bá Nha