“Chiều Thu hoàng hôn” – Chép ký ức vào miền thơ

CHIỀU THU HOÀNG HÔN

  Tác giả: Như Hoa

Ánh nắng chiều soi bóng áng mây bay

Bầu trời xanh ngây ngất gió thu say

Có một người lặng lẽ ngắm trời mây

Nhớ về ký ức thuở xa xưa ấy

Nhặt cánh hoa rơi ép từng trang vở

Nét hồn nhiên say đắm tuổi mộng mơ

Chạy nhảy bắt bướm đùa vui nét ngây thơ

Thư thái tâm hồn, dệt mộng vươn tơ

Bước thời gian khoảnh khắc  mấy thu qua

Cánh nhạn bay thấp thoảng khoảng trời xa

Lặng lẽ mơ hồ, chiều thu vời vợi

Tắt nắng hoàng hôn bóng dáng chơi vơi

Chợt tỉnh cơn mê quay về hiện tại

Tóc điểm bạc trắng, nắng nhạt phôi phai

Tiếng chuông chiều đổ vọng lại khua vang

Khoảng trời xa, lấp ló bóng Đông sang

Miền ký ức chôn sâu vào dĩ vãng

Chép  vần thơ ghi khắc mãi miên man

Chiều trải hoàng hôn, vắng bóng tĩnh lặng

Bình yên sâu lắng, Đông chóng bước qua.

15 /9/ 2024

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

“Chiều Thu hoàng hôn” – Chép ký ức vào miền thơ

Có những buổi chiều đi qua rất nhanh, nhưng cũng có những buổi chiều chỉ cần một ánh nắng, một áng mây, một tiếng chuông xa là đủ đánh thức cả một miền ký ức. Chiều Thu hoàng hôn của Như Hoa được viết từ một khoảnh khắc như thế. Không kể một câu chuyện cụ thể, bài thơ đi từ cảnh thu đến người, từ hiện tại trở về quá khứ rồi lại trở về hiện tại. Đằng sau bức tranh thiên nhiên êm dịu là một cuộc đối thoại lặng thầm với thời gian, với tuổi trẻ đã qua và với chính mình ở phía bên kia của những mùa đời.

Ngay từ bốn câu thơ đầu, không gian chiều thu đã hiện ra trong trẻo:

“Ánh nắng chiều soi bóng áng mây bay

Bầu trời xanh ngây ngất gió thu say

Có một người lặng lẽ ngắm trời mây

Nhớ về ký ức thuở xa xưa ấy”

Nắng, mây, bầu trời xanh và gió thu tạo nên một bức tranh nhẹ nhàng, khoáng đạt. Hai chữ “ngây ngất” và “say” khiến cảnh thu như có tâm trạng. Giữa bức tranh ấy là “một người lặng lẽ”. Người ấy chỉ “ngắm trời mây”, nhưng chính khoảnh khắc tưởng như bình thường ấy lại mở cánh cửa dẫn về quá khứ. Thiên nhiên vì thế không chỉ để ngắm nhìn mà trở thành chiếc cầu nối hiện tại với những năm tháng đã qua.

Ký ức tuổi thơ hiện về bằng những hình ảnh rất đỗi giản dị:

“Nhặt cánh hoa rơi ép từng trang vở

Nét hồn nhiên say đắm tuổi mộng mơ

Chạy nhảy bắt bướm đùa vui nét ngây thơ

Thư thái tâm hồn, dệt mộng vươn tơ”

Đây là đoạn thơ trong trẻo nhất của Chiều Thu hoàng hôn. “Cánh hoa rơi”, “trang vở”, “bắt bướm”, “chạy nhảy” đều là những hình ảnh gắn với một tuổi thơ vô tư. Không cần những biến cố lớn, chỉ vài kỷ niệm nhỏ cũng đủ làm sống dậy cả một thời.

Đặc biệt, hình ảnh “nhặt cánh hoa rơi ép từng trang vở” có sức gợi rất đẹp. Cánh hoa vốn mong manh, dễ tàn, nhưng khi được ép vào trang vở, nó trở thành dấu ấn của một thời. Hành động ấy cũng như một cách con người cố giữ lại những gì đẹp đẽ trước bước đi của thời gian. Cánh hoa có thể khô, trang vở có thể cũ, nhưng ký ức về tuổi trẻ vẫn còn nguyên trong tâm tưởng.

“Tuổi mộng mơ”, “nét ngây thơ” làm miền ký ức ấy càng dịu dàng. Đó là quãng đời con người chưa mang nhiều lo toan, tâm hồn còn rộng mở trước thiên nhiên, trò chơi và những ước mơ. Người trưởng thành nhìn về tuổi nhỏ và nhận ra có một khoảng đời từng rất nhẹ nhàng, trong trẻo mà hôm nay không thể trở lại.

Từ câu thơ “Bước thời gian khoảnh khắc mấy thu qua”, mạch cảm xúc bắt đầu chuyển. “Mấy thu qua” vừa là mấy mùa của đất trời, vừa có thể là mấy mùa đời của con người. Thời gian vốn vô hình, nhưng qua những mùa thu nối tiếp, con người cảm nhận được sự trôi chảy của đời mình.

“Cánh nhạn bay thấp thoảng khoảng trời xa” lại mở rộng không gian. Cánh nhạn gợi sự dịch chuyển, xa xôi, khiến bầu trời chiều thu càng thêm vời vợi. Con người đứng lại trong khoảnh khắc hồi tưởng, còn thời gian và cuộc đời vẫn lặng lẽ đi về phía trước.

Ba câu:

“Lặng lẽ mơ hồ, chiều thu vời vợi

Tắt nắng hoàng hôn bóng dáng chơi vơi

Chợt tỉnh cơn mê quay về hiện tại”

là bước chuyển quan trọng của bài thơ. Cảnh vật từ trong trẻo dần trở nên bảng lảng, xa vắng. Người thơ như đứng giữa hai miền: một bên là quá khứ đầy kỷ niệm, một bên là hiện tại đang hiện hữu. Nhưng hồi ức dù đẹp đến đâu cũng chỉ là hồi ức. “Chợt tỉnh cơn mê” đưa con người trở lại với thực tại – nơi dấu vết thời gian đã hiện rõ:

“Tóc điểm bạc trắng, nắng nhạt phôi phai

Tiếng chuông chiều đổ vọng lại khua vang”

Nếu “cánh hoa rơi” và “trang vở” là hình ảnh của tuổi trẻ thì “tóc điểm bạc trắng” là dấu chứng của thời gian. Hai hình ảnh ấy như đứng ở hai đầu đời người. Một bên là những năm tháng hồn nhiên, một bên là hiện tại đã đi qua nhiều mùa đời.

“Nắng nhạt phôi phai” không chỉ tả ánh sáng cuối ngày mà còn gợi sự nhạt dần của những năm tháng rực rỡ. Tuy nhiên, bài thơ không rơi vào bi lụy. Tiếng chuông chiều “vọng lại khua vang” giống như một lời đánh thức, nhắc con người nhận ra thời gian đang trôi nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn.

Và rồi mùa Đông xuất hiện:

“Khoảng trời xa, lấp ló bóng Đông sang

Miền ký ức chôn sâu vào dĩ vãng”

Đông ở đây vừa là mùa của thiên nhiên, vừa có thể gợi một mùa đời. “Lấp ló bóng Đông” tạo cảm giác về một sự chuyển mùa đang đến gần. Nếu Thu là mùa của hồi tưởng thì Đông như dấu hiệu của một chặng đời đang đi tới. Còn “miền ký ức chôn sâu vào dĩ vãng” là lời xác nhận rằng những năm tháng ấy đã thực sự lùi xa.

Nhưng ký ức không hoàn toàn mất đi. Ngay sau đó, tác giả viết:“Chép vần thơ ghi khắc mãi miên man”.

Đây là một điểm sáng giàu ý nghĩa. Nếu thời gian có thể làm phai cảnh vật, làm bạc mái tóc và đưa tuổi trẻ vào dĩ vãng thì thơ ca trở thành một cách lưu giữ. Cánh hoa ngày xưa từng được ép vào trang vở; hôm nay những kỷ niệm được “chép” thành thơ. Hai hành động ấy tạo thành một sự nối tiếp đẹp: ngày trẻ lưu giữ tuổi thơ bằng trang vở, khi trưởng thành lưu giữ ký ức bằng câu chữ.

Vì thế, Chiều Thu hoàng hôn không đơn thuần là một bài thơ tả cảnh thu. Thiên nhiên chỉ là điểm khởi đầu để tác giả suy ngẫm về đời người. Hoàng hôn của một ngày cũng gợi hoàng hôn của một chặng đời: có chút buồn, có chút tiếc nuối, nhưng không nhất thiết phải tuyệt vọng. Khi con người biết nhìn lại, những năm tháng đã qua vẫn có thể trở thành một miền bình yên.

Hai câu cuối:

“Chiều trải hoàng hôn, vắng bóng tĩnh lặng

Bình yên sâu lắng, Đông chóng bước qua.”

khép lại bài thơ bằng một trạng thái đáng chú ý. Hoàng hôn, tĩnh lặng và mùa Đông thường dễ gợi buồn, nhưng tác giả lại chọn “bình yên sâu lắng” làm điểm kết. Sau tất cả hồi tưởng, người thơ không níu kéo quá khứ, cũng không than thở trước tuổi tác, mà đón nhận bước đi của thời gian bằng một tâm thế bình thản.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng những hình ảnh gần gũi nhưng giàu sức gợi: mây bay, gió thu, cánh hoa, trang vở, cánh nhạn, hoàng hôn, mái tóc bạc, tiếng chuông chiều và bóng Đông sang. Mỗi hình ảnh góp một nét vào bức tranh thời gian. “Cánh hoa rơi” gợi tuổi trẻ; “cánh nhạn” gợi xa xôi; “hoàng hôn” gợi sự chuyển tiếp; “tóc bạc” gợi tuổi đời và “bóng Đông” gợi một mùa mới đang đến. Những hình ảnh ấy nối nhau thành một dòng hồi tưởng khá tự nhiên.

Ngôn ngữ thơ mộc mạc, thiên về cảm xúc. Tác giả không cố tạo những hình ảnh quá cầu kỳ mà chọn những gì gần gũi với đời sống. Chính sự gần gũi ấy giúp người đọc dễ tìm thấy một phần ký ức của mình trong bài thơ. Có thể mỗi người sẽ có một “trang vở”, một “cánh hoa”, một buổi chiều hay một mùa nào đó để nhớ về.

P/S “Một chiều nơi ấy” càng làm bài thơ có thêm một nét riêng. Đó dường như là một khoảnh khắc cụ thể đã khơi nguồn cảm xúc. Nhưng từ một “chiều nơi ấy”, tác giả đã mở rộng thành một miền ký ức có sức cộng hưởng với nhiều người. Bởi ai cũng có thể từng một lần đứng trước cảnh chiều, nghe một tiếng chuông, nhìn một cánh chim và bất chợt nhớ về một thời xa xưa.

Đọc Chiều Thu hoàng hôn, điều đọng lại không chỉ là cảnh đẹp của một buổi chiều thu mà còn là cảm giác về sự trôi chảy của đời người. Tuổi thơ đã xa, mái tóc đã bạc, mùa Đông đang thấp thoáng, nhưng những điều từng làm tâm hồn rung động vẫn có thể được giữ lại bằng ký ức và thơ ca.

Bài thơ vì thế mang một nỗi buồn nhẹ, nhưng không buồn đến tuyệt vọng. Đó là nỗi buồn của sự trưởng thành – khi con người đủ trải nghiệm để hiểu rằng thời gian không thể quay lại, nhưng cũng đủ bình tâm để biết trân trọng những gì đã từng có. Hoàng hôn khép lại một ngày, Thu nhường bước cho Đông, tuổi trẻ nhường chỗ cho tuổi tác; song những ký ức đẹp vẫn có thể ở lại như một khoảng trời riêng trong tâm hồn.

Có lẽ đó cũng là thông điệp đẹp nhất mà Chiều Thu hoàng hôn gửi đến người đọc: thời gian có thể lấy đi tuổi trẻ, làm phai sắc nắng và điểm bạc mái tóc, nhưng không thể xóa được những ký ức được nâng niu bằng tình yêu. Và khi những ký ức ấy được chép thành thơ, một phần của ngày xưa sẽ vẫn còn ở lại – bình yên, sâu lắng và miên man./.

(Nội dung bài bình:1.686 từ)