“Lại nhớ thu xưa” – Khi mùa thu đánh thức miền ký ức học đường

LẠI NHỚ THU XƯA

Tác giả: Xuân Nương

Nhớ lối Thu xưa trải gót hài

Dáng ai tha thướt trong nắng mai

Nhớ tiếng trống trường năm học mới

Nhớ tiếng nói cười, ánh mắt ai…?

Nhớ quá đi thôi, nhớ Thu xưa

Trời xanh, mây trắng, nắng vàng thưa

Hoa nắng đung đưa tà áo mộng

Chân bước ngập ngừng… nhịp trống đưa…

Nhớ nhớ như in cái buổi đầu

Ngập ngừng, bỡ ngỡ, chẳng bước mau

Nụ cười e ấp chừng bẽn lẽn

Thoắt đã trôi xa… mấy nhịp cầu…

Sáng nay, cũng rạo rực Thu sang

Cũng áo dài, chân bước rộn ràng

Hoa nắng in nghiêng tà áo mỏng

Ngập ngừng… bao kỉ niệm chứa chan…

Tìm chút dư hương của Thu xưa

Gom hết tàn Xuân cũng chẳng vừa

Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng

Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa…

Lại nhớ Thu xưa, nhớ sân trường

Nhớ bạn, nhớ trò… những vấn vương

Nụ cười, ánh mắt trong veo ấy

Nhớ lắm Thu xưa, nhớ học đường…!

Lời bình: Bá Nha

“LẠI NHỚ THU XƯA” – KHI MÙA THU ĐÁNH THỨC MIỀN KÝ ỨC HỌC ĐƯỜNG

Có những mùa thu đi qua đời người rồi trở thành ký ức. Năm tháng có thể làm thay đổi dáng người, sân trường có thể xa, bạn bè mỗi người một ngả. Nhưng chỉ cần một buổi sớm trời xanh, một vạt nắng vàng hay một tà áo dài thấp thoáng, ký ức bỗng trở về. Lại nhớ thu xưa của Xuân Nương là một bài thơ như thế.

Từ mùa thu hôm nay, tác giả lần tìm về mùa thu của một thời áo trắng – Nơi có tiếng trống trường, bạn bè, những ánh mắt trong veo và những rung động đầu đời của một thời áo trắng.

Ngay từ nhan đề, hai chữ “lại nhớ” đã gợi một cảm xúc đặc biệt. Nỗi nhớ không chỉ xuất hiện một lần mà cứ mỗi độ thu về lại trở lại. Thu của những mùa tựu trường.Thu của năm tháng bước vào giảng đường. Thu của những ngày đầu “làm cô giáo trẻ” .  Thu hiện tại trở thành chiếc cầu nối với thu xưa, để người đã đi qua tuổi trẻ có dịp ngoảnh nhìn những tháng năm tưởng đã xa.

“Nhớ lối Thu xưa trải gót hài
Dáng ai tha thướt trong nắng mai”

“Lối Thu xưa” không chỉ là một con đường mà còn là con đường của tuổi trẻ. Trên con đường ấy có “dáng ai” tha thướt trong nắng mai. Cách gọi “dáng ai” vừa cụ thể vừa mơ hồ, như một bóng hình đã in sâu nhưng không cần gọi tên. Nắng mai khiến hình ảnh ấy càng trở nên mềm mại, trong trẻo.

Ký ức tiếp tục được đánh thức bằng âm thanh quen thuộc:

“Nhớ tiếng trống trường năm học mới
Nhớ tiếng nói cười, ánh mắt ai…?”

Điệp từ “nhớ” liên tiếp xuất hiện như những lớp sóng hồi ức. Nhớ tiếng trống trường, nhớ tiếng nói cười, rồi nhớ “ánh mắt ai”. Từ âm thanh đến ánh nhìn, nỗi nhớ đi từ cảnh vật vào thế giới tình cảm. Tiếng trống trường vốn quen thuộc, nhưng khi đã rời xa, nó lại trở thành âm thanh đặc biệt, đủ sức gọi về cả một thời áo trắng.

Dấu ba chấm ở cuối câu “ánh mắt ai…?” cũng tạo một khoảng lặng. Có những kỷ niệm không cần nói hết mà vẫn khiến lòng người rung động.

“Nhớ quá đi thôi, nhớ Thu xưa
Trời xanh, mây trắng, nắng vàng thưa
Hoa nắng đung đưa tà áo mộng
Chân bước ngập ngừng… nhịp trống đưa…”

Ký ức được phủ bằng những gam màu dịu nhẹ. “Trời xanh, mây trắng, nắng vàng thưa” là những nét vẽ quen thuộc của mùa thu, nhưng trong hồi tưởng lại mang một vẻ đẹp riêng. “Hoa nắng” đung đưa trên “tà áo mộng” tạo nên một bức tranh học đường vừa thực vừa thơ.

“Chân bước ngập ngừng” là hình ảnh những ngày đầu bước vào nghề giáo. Một chút bỡ ngỡ với ngôi trường mới, đồng nghiệp mới và học trò mới.

“Nhớ nhớ như in cái buổi đầu
Ngập ngừng, bỡ ngỡ, chẳng bước mau
Nụ cười e ấp chừng bẽn lẽn
Thoắt đã trôi xa… mấy nhịp cầu…”

Các từ “ngập ngừng”, “bỡ ngỡ”, “e ấp”, “bẽn lẽn” tạo nên sắc thái đặc trưng của tuổi học trò. Đó là những rung động đầu đời chưa thành lời, trong trẻo và vụng về. Chính sự chưa gọi thành tên ấy lại khiến ký ức khó quên.

Nhưng rồi “thoắt đã trôi xa”. Một chữ “thoắt” đủ để cảm nhận sự trôi chảy của thời gian. Những ngày tưởng dài vô tận của tuổi học trò, khi ngoảnh lại chỉ còn như một đoạn phim ngắn. “Mấy nhịp cầu” gợi những chặng đường đời và những khoảng cách đã hình thành giữa người với người.

Và rồi một mùa thu khác lại đến:

“Sáng nay, cũng rạo rực Thu sang
Cũng áo dài, chân bước rộn rang
Hoa nắng in nghiêng tà áo mỏng
Ngập ngừng… bao kỉ niệm chứa chan…”

Điệp từ “cũng” tạo nên sự đối chiếu giữa hiện tại và quá khứ. Vẫn mùa thu, vẫn áo dài, vẫn nắng, nhưng người đứng nhìn đã không còn là người của ngày xưa. Cảnh vật dường như vẫn vậy, chỉ có con người đã đi qua một quãng đời. Một tà áo hôm nay có thể kéo theo cả một trời áo trắng ngày xưa.

Nhưng khi tìm về quá khứ, người ta cũng nhận ra mình không thể trở lại:

“Tìm chút dư hương của Thu xưa
Gom hết tàn Xuân cũng chẳng vừa
Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng
Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa…”

“Dư hương” là phần hương còn sót lại sau một mùa đã qua. Người thơ không thể tìm lại nguyên vẹn mùa thu xưa, chỉ có thể giữ những dư âm trong ký ức.

“Gom hết tàn Xuân cũng chẳng vừa” gợi cảm giác dù nhặt nhạnh bao nhiêu dư âm tuổi trẻ cũng không thể làm đầy khoảng trống của tháng năm đã mất.

Đặc biệt: “Hoa xưa vẫn nở, môi hết mọng”là một điểm nhấn đáng nhớ. Hoa vẫn nở, mùa vẫn đến, thiên nhiên vẫn tuần hoàn, chỉ có con người đổi khác. “Môi hết mọng” gợi dấu vết của thời gian và sự trôi qua của thanh xuân. Câu thơ có chút buồn nhưng không bi lụy, bởi đó là sự bình thản của người đã biết nhìn thời gian bằng sự bao dung.

“Tiếng ngọc trong veo, nghẹn chẳng đưa…” lại là một khoảng lặng. Tiếng nói của ngày xưa trong trẻo như tiếng ngọc, nhưng giờ đây lại nghẹn lại. Có những điều của tuổi trẻ chỉ còn có thể trở về trong ký ức.

Khổ thơ cuối đưa nỗi nhớ từ một bóng hình riêng trở về với cả thế giới học đường:

“Lại nhớ Thu xưa, nhớ sân trường
Nhớ bạn, nhớ trò… những vấn vương
Nụ cười, ánh mắt trong veo ấy
Nhớ lắm Thu xưa, nhớ học đường…!”

Điệp từ “nhớ” xuất hiện dồn dập như một sự trào dâng. Nhưng lần này, nỗi nhớ không còn chỉ hướng vào “ai” mà mở rộng đến “sân trường”, “bạn”, “trò”, “học đường”. Từ một ký ức riêng, bài thơ trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.

Ai từng đi qua tuổi học trò đều có thể tìm thấy trong bài thơ một phần ký ức của mình: một con đường đến lớp, một tiếng trống, một tà áo dài, một người bạn, một ánh mắt từng khiến mình bối rối. Những điều khi đang sống có thể rất bình thường, nhưng khi thời gian đi qua, chúng lại trở thành những giá trị tinh thần khó thay thế.

Về nghệ thuật, Lại nhớ thu xưa nổi bật bởi phép điệp “nhớ”, “Thu xưa”, “ngập ngừng”, tạo thành dòng hồi tưởng liên tục. Hình ảnh thơ gần gũi: nắng mai, trời xanh, mây trắng, tiếng trống, áo dài, sân trường, nụ cười, ánh mắt… nhưng được đặt trong mạch cảm xúc nên trở nên giàu sức gợi. Những dấu ba chấm cũng tạo nên khoảng lặng, nơi cảm xúc không thể diễn đạt hết bằng lời.

Đặc biệt, bài thơ hòa quyện giữa vẻ đẹp của mùa thu và nỗi buồn của thời gian. Thu vẫn sang, hoa vẫn nở, nắng vẫn vàng, áo dài vẫn thấp thoáng; chỉ có con người đã khác. Chính sự đối lập ấy làm nên chiều sâu của tác phẩm: thời gian có thể lấy đi tuổi trẻ nhưng không thể lấy đi ký ức.

Lại nhớ thu xưa vì thế không chỉ là bài thơ về mùa thu. Đó là bài thơ về tuổi học trò, những rung động đầu đời và sự trôi chảy của năm tháng. Mùa thu giống như chiếc chìa khóa mở cánh cửa ký ức, để hiện lên sân trường đầy nắng, tiếng trống năm nào, những tà áo dài và những ánh mắt trong veo.

Khi khép lại bằng câu “Nhớ lắm Thu xưa, nhớ học đường…!”, tác giả không chỉ nói hộ lòng mình. Đó còn là tiếng lòng của những ai từng có một mùa thu áo trắng. Bởi trong hành trình đời người, có những mùa thu rồi sẽ qua, nhưng mùa thu của tuổi học trò thường ở lại mãi – trong miền ký ức dịu dàng nhất của mỗi con người./.

(Nội dung bài bình: 1.422 từ)                                                    Nguyễn Bá Nha