“Vạt nắng cuối ngày” – Khi nắng chiều soi bóng thời gian

VẠT NẮNG CUỐI NGÀY

Tác giả: Như Hoa

Còn lại chút

thời gian trong ngày ấy

Đứng lặng lẽ

nhìn về nơi khoảng xa

Vạt nắng cuối

ngày rồi cũng trôi qua

Để lại chút

dư âm, mông lung nuối tiếc

Khoảng cách xa

tâm trạng buồn da diết

Tháng ngày qua

khắc sâu trong tha thiết

Hẹn ngày về

trở lại lối ngõ xưa

Vui hân hoan

ngắm cảnh  đẹp quê nhà

Hòn Yến biển

tiếng sóng vỗ lăn tăn

Nhịp điệu vang

như tiếng nhạc trầm lắng

Mằng Lăng đẹp

kiến trúc xưa nổi bậc

Ghi dấu mãi

nét thơ tâm hồn khắc

Vạt nắng cuối

ngày rồi cũng qua

Tuổi thanh xuân

bất chợt cũng sẽ già

Tháng Sáu ơi !

nắng hạ buồn vô vọng

Xác phượng rơi

đỏ ngộp mãi ngóng trông

T 6 ,26 6 2026 

Lời bình: Nguyễn Bá Nha

        “VẠT NẮNG CUỐI NGÀY” – KHI NẮNG CHIỀU SOI BÓNG THỜI GIAN

Có những buổi chiều đi qua rất nhẹ, chỉ một vạt nắng cuối ngày cũng đủ đánh thức trong lòng người bao miền ký ức. Nắng ấy không chỉ là ánh sáng của thiên nhiên mà còn như một dấu mốc của thời gian, nhắc con người về những gì đã xa, những điều từng thân thuộc và cả tuổi trẻ tưởng dài mà ngoảnh lại đã hóa thành kỷ niệm. Với Vạt nắng cuối ngày, Như Hoa chọn một hình ảnh rất đỗi bình dị để mở ra một không gian trữ tình đượm buồn: nơi con người đứng trước khoảng xa của không gian mà cũng đứng trước khoảng cách của thời gian.

Ngay từ những câu thơ đầu, tâm trạng đã được đặt trong một trạng thái lặng:
Còn lại chút thời gian trong ngày ấy
Đứng lặng lẽ nhìn về nơi khoảng xa”

Hai chữ “đứng lặng lẽ” tạo nên một dáng người gần như bất động giữa buổi chiều. Nhưng cái đứng yên của nhân vật trữ tình lại chứa bên trong rất nhiều chuyển động của tâm hồn. Ánh mắt hướng về “nơi khoảng xa” cũng là hướng về một miền ký ức, một nơi chốn hoặc một cuộc trở về chưa biết bao giờ thành hiện thực. Cái hay của đoạn thơ nằm ở sự giao hòa giữa cảnh và tình: cảnh chiều đang trôi, còn lòng người cũng đang trôi theo những hồi ức không dễ gọi tên.

Hình ảnh “vạt nắng cuối ngày” được lặp lại như một điệp khúc xuyên suốt bài thơ:
“Vạt nắng cuối ngày rồi cũng trôi qua
Để lại chút dư âm, mông lung nuối tiếc”

Nắng cuối ngày vốn ngắn ngủi. Nó xuất hiện vào thời khắc ngày sắp khép lại, rồi nhanh chóng nhường chỗ cho bóng tối. Bởi vậy, khi đặt “vạt nắng cuối ngày” vào trung tâm cảm xúc, tác giả đã tạo nên một biểu tượng giàu sức gợi về sự hữu hạn của đời người. Nắng trôi qua cũng như thời gian trôi qua; một ngày khép lại cũng như một chặng đời lùi vào phía sau. Điều còn lại không phải ánh sáng mà là “dư âm” và “nuối tiếc”.

Đáng chú ý, tác giả không diễn tả nỗi buồn bằng những hình ảnh quá dữ dội. Nỗi buồn trong thơ Như Hoa là nỗi buồn “mông lung”, “da diết”, lặng lẽ thấm vào từng câu chữ. Chính sự tiết chế ấy làm cho cảm xúc có độ ngân. Người đọc không bị cuốn vào một bi kịch cụ thể mà được mời bước vào một khoảng lặng để tự mình nhận ra những mất mát, xa cách và điều chưa kịp nói của chính mình.
“Khoảng cách xa tâm trạng buồn da diết
Tháng ngày qua khắc sâu trong tha thiết”

Khoảng cách ở đây vừa có thể là khoảng cách địa lý, vừa có thể là khoảng cách của thời gian. Khi con người xa một nơi từng gắn bó, quê nhà càng trở nên gần gũi trong ký ức. Khi tuổi trẻ lùi xa, những tháng ngày đã qua càng trở nên đáng nhớ. Vì thế, “tháng ngày qua” không mất đi hoàn toàn. Chúng được lưu giữ trong tâm hồn, “khắc sâu” thành một miền riêng mà thời gian khó có thể xóa nhòa.
Từ nỗi nhớ, bài thơ chuyển sang một lời hẹn:
“Hẹn ngày về trở lại lối ngõ xưa
Vui hân hoan ngắm cảnh đẹp quê nhà”

Đây là một chuyển động đẹp trong mạch cảm xúc. Nếu những câu thơ đầu mang sắc thái buồn thương, thì đến đây, nỗi buồn đã tìm được một hướng đi: trở về. “Lối ngõ xưa” là một hình ảnh nhỏ nhưng có sức gợi lớn. Quê hương đôi khi không bắt đầu từ những điều vĩ đại mà bắt đầu từ một con đường, một lối ngõ, một góc làng, một cảnh vật quen thuộc. Chính những gì bình dị ấy lại có khả năng neo giữ ký ức lâu bền nhất.

Đặc biệt, Như Hoa đưa vào bài thơ những địa danh gắn với vẻ đẹp của quê hương Phú Yên (Đông Đắk Lắk hiện nay)

“Hòn Yến biển tiếng sóng vỗ lăn tăn
Nhịp điệu vang như tiếng nhạc trầm lắng”

Thiên nhiên hiện lên không ồn ào mà mang vẻ dịu dàng, sâu lắng. Tiếng sóng “lăn tăn” được cảm nhận bằng tâm hồn của người đang nhớ quê. Sóng không chỉ tạo nên âm thanh của biển mà trở thành “tiếng nhạc trầm lắng”. Đây là một liên tưởng giàu chất trữ tình, cho thấy cảnh vật đã được nội tâm hóa: biển quê hương không còn đơn thuần là một cảnh đẹp, mà trở thành bản nhạc của ký ức.

Nếu Hòn Yến mang vẻ đẹp của biển, thì Mằng Lăng lại gợi dấu ấn văn hóa, lịch sử:

“Mằng Lăng đẹp kiến trúc xưa nổi bật
Ghi dấu mãi nét thơ tâm hồn khắc”

Ở đây, cảnh quê không chỉ đẹp bởi thiên nhiên mà còn bởi chiều sâu văn hóa. Những công trình, địa danh đã đi qua thời gian trở thành nơi lưu giữ dấu vết của một vùng đất. Khi tác giả viết “ghi dấu mãi”, câu thơ như một lời khẳng định rằng quê hương không chỉ hiện diện trong không gian mà còn tồn tại trong ký ức con người.

Điểm đáng trân trọng của Vạt nắng cuối ngày là tình yêu quê hương được đặt trong mạch cảm xúc về thời gian. Quê nhà đẹp hơn khi con người xa quê; ký ức sâu hơn khi tuổi trẻ đã lùi lại. Vì thế, cảnh và người không tách rời nhau. Hòn Yến, Mằng Lăng, lối ngõ xưa… đều trở thành những chiếc neo giữ tâm hồn trước dòng chảy của năm tháng.

Và rồi điệp khúc “vạt nắng cuối ngày” trở lại:

“Vạt nắng cuối ngày rồi cũng qua
Tuổi thanh xuân bất chợt cũng sẽ già”

Đây có lẽ là những câu thơ có sức ám ảnh nhất của tác phẩm. Từ nắng, tác giả liên tưởng đến tuổi thanh xuân. Một vạt nắng có thể ngắn ngủi, một đời người cũng hữu hạn. Chữ “bất chợt” đặc biệt gợi cảm giác ngỡ ngàng: tuổi trẻ dường như vừa mới đó, vậy mà đã đi qua. Con người thường chỉ nhận ra thời gian trôi nhanh khi ngoảnh lại. Và chính khoảnh khắc nhận ra ấy tạo nên dư vị man mác cho bài thơ.

“Tháng Sáu ơi! nắng hạ buồn vô vọng
Xác phượng rơi đỏ ngộp mãi ngóng trông”

Tháng Sáu, nắng hạ, hoa phượng và nỗi ngóng trông – những tín hiệu quen thuộc của mùa chia xa được kết nối thành một bức tranh giàu cảm xúc. Phượng vốn là sắc màu của tuổi học trò, của mùa hè, của những cuộc chia tay. Nhưng ở đây, “xác phượng rơi” lại mang theo cảm giác về sự rơi rụng của thời gian. Màu đỏ không còn chỉ là vẻ rực rỡ của hoa mà đã nhuốm màu tâm trạng.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng ngôn ngữ giản dị, câu thơ ngắn, nhiều dòng được ngắt nhịp theo từng mảng cảm xúc. Cách lặp lại những hình ảnh “vạt nắng cuối ngày”, “tháng ngày qua”, cùng trường liên tưởng nắng – tuổi thanh xuân – tháng Sáu – phượng rơi tạo nên một mạch thơ thống nhất. Tác giả không tìm kiếm những hình ảnh cầu kỳ mà chủ yếu khai thác những biểu tượng gần gũi của đời sống. Chính sự giản dị ấy giúp cảm xúc đến với người đọc một cách tự nhiên.

Thơ Như Hoa trong bài này không thiên về kể chuyện mà thiên về ghi lại một trạng thái tâm hồn. Đó là tâm trạng của một người nhìn cảnh mà nhớ người, nhìn hiện tại mà ngoái về quá khứ, nhìn vạt nắng đang tắt mà chợt nhận ra tuổi trẻ cũng đang lặng lẽ đi qua. Vì vậy, cái buồn của bài thơ không hoàn toàn là buồn tuyệt vọng. Trong nỗi buồn ấy vẫn có một niềm tin vào ngày trở về, một tình yêu tha thiết dành cho quê nhà và sự nâng niu đối với những gì đã từng thuộc về mình.

Có lẽ điều đẹp nhất mà Vạt nắng cuối ngày để lại chính là lời nhắc nhẹ nhàng về cách con người đối diện với thời gian. Không ai có thể níu giữ vạt nắng cuối ngày, cũng không ai có thể giữ mãi tuổi thanh xuân. Nhưng con người có thể lưu giữ ký ức, yêu thương quê hương và trân trọng từng khoảnh khắc đang có. Khi ấy, những gì đã qua không biến mất; chúng trở thành ánh sáng âm thầm soi vào hiện tại.

Vạt nắng cuối ngày rồi sẽ tắt, mùa hạ rồi sẽ qua, phượng rồi sẽ rơi và thanh xuân rồi cũng đi về phía ký ức. Nhưng quê hương, với biển Hòn Yến, Mằng Lăng, lối ngõ xưa và những kỷ niệm thân thương, vẫn ở lại trong tâm hồn. Bởi có những ánh sáng không nằm ngoài trời mà nằm trong ký ức con người. Và có những vạt nắng, dù chỉ còn lại một chút cuối ngày, vẫn đủ làm ấm một miền thương nhớ./.

(Nội dung bài bình: 1.506 từ)

Bá Nha