“Nỗi nhớ quê” – Một mái nhà neo giữ hồn người tha hương

NỖI NHỚ QUÊ

Tác giả: Bình Bình Định (Tên thật Nguyễn Văn Bình)

Chiều xuống quê xa nhớ bóng nhà,

Mây trôi lặng lẽ phủ đồng xa.

Bờ tre gió thoảng hương cau cũ,

Bến nước trăng soi bóng mẹ già.

Mấy độ tha hương lòng vẫn nhớ,

Bao lần viễn xứ lệ chan hòa.

Mai này trở lại miền quê cũ,

Xin giữ trong tim một mái nhà.

Phú Nhuận  9/8/26.

“NỖI NHỚ QUÊ” – MỘT MÁI NHÀ NEO GIỮ HỒN NGƯỜI THA HƯƠNG

Có những nỗi nhớ không cần gọi tên quá nhiều. Chỉ một buổi chiều xuống, một làn gió thoảng, một hàng tre hay ánh trăng trên bến nước cũng đủ làm lòng người xa quê chùng lại. Quê hương trong ký ức đôi khi không phải những điều lớn lao, mà chỉ là một mái nhà, một hương cau cũ, bóng mẹ già… Những hình ảnh bình dị ấy càng trở nên quý giá khi con người đã rời quê đi xa, mang theo hành trang lập nghiệp và một miền thương nhớ không dễ nguôi.

Với Nỗi nhớ quê, tác giả Bình Bình Định – tên thật Nguyễn Văn Bình, người Bình Định xa quê vào TP. Hồ Chí Minh lập nghiệp – đã gửi vào tám câu thơ một nỗi niềm như thế. Bài thơ được viết tại Phú Nhuận ngày 9/8/2026, nhưng tâm hồn thi nhân dường như đang trở về một miền quê rất xa. Không gian hiện tại là phố thị, còn không gian cảm xúc lại thuộc về quê nhà.

Ngay câu mở đầu, tác giả đã đặt người đọc vào một thời khắc dễ đánh thức ký ức:

“Chiều xuống quê xa nhớ bóng nhà,

Mây trôi lặng lẽ phủ đồng xa.”

“Chiều xuống” vốn là khoảnh khắc dễ làm lòng người chậm lại. Với người xa quê, đó còn là thời điểm những hình ảnh thân thuộc từ quá khứ tìm về. “Quê xa” đặt cạnh “nhớ bóng nhà” đã nói rất nhiều bằng một cách diễn đạt giản dị. Quê không chỉ xa về khoảng cách địa lý mà còn trở thành một miền xa trong ký ức. Còn “bóng nhà” là mái ấm, là gia đình, là nơi chốn đầu tiên con người thuộc về.

“Mây trôi lặng lẽ phủ đồng xa” tiếp tục mở ra một không gian rộng mà vắng. Chữ “lặng lẽ” khiến cảnh vật mang màu tâm trạng. Mây vẫn trôi, thời gian vẫn vận động, nhưng lòng người như đứng lại trước miền ký ức.

Nếu hai câu đầu mở ra không gian rộng, thì hai câu thực đưa người đọc về những hình ảnh thân thuộc:

“Bờ tre gió thoảng hương cau cũ,

Bến nước trăng soi bóng mẹ già.”

Đây là đoạn thơ giàu chất quê nhất. “Bờ tre”, “hương cau”, “bến nước”, “trăng”, “mẹ già” – những hình ảnh quen thuộc ấy đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Nhưng trong bài thơ, chúng kết nối thành một miền thương nhớ riêng của người xa xứ.

“Gió thoảng hương cau cũ” là một hình ảnh giàu sức gợi. Hương cau không nhìn thấy, chỉ có thể cảm nhận, vì thế dễ đánh thức ký ức. Chữ “cũ” khiến hương cau mang thêm chiều thời gian: đó là hương của ngày xưa, của tuổi thơ, của một quê nhà đã xa. Và rồi tất cả hội tụ trong hình ảnh: “Bến nước trăng soi bóng mẹ già.”

Nếu bờ tre, hương cau, bến nước là những dấu hiệu của quê hương thì “mẹ già” chính là linh hồn của quê hương ấy. Ánh trăng soi xuống bến nước và trong ánh trăng hiện lên bóng mẹ. Một hình ảnh bình dị nhưng lay động. Người xa quê có thể nhớ cảnh, nhớ đất, nhưng sau cùng thường nhớ nhất vẫn là người thân.

Chữ “già” cũng khiến nỗi nhớ có thêm một chiều sâu. Thời gian không chỉ làm quê nhà xa hơn mà còn làm người mẹ già đi. Người con ở phương xa càng thấm thía rằng thời gian trở về bên mẹ không phải là vô tận. Vì thế, câu thơ không trực tiếp nói đến nước mắt mà vẫn gợi một nỗi nghẹn ngào.

Đến hai câu luận, cảm xúc được đẩy từ cảnh sang người:

“Mấy độ tha hương lòng vẫn nhớ,

Bao lần viễn xứ lệ chan hòa.”

“Tha hương”, “viễn xứ” xác định rõ thân phận của nhân vật trữ tình: một người rời quê đi xa. Với tác giả Bình Bình Định, đó là hành trình từ quê nhà Bình Định đến TP. Hồ Chí Minh để lập nghiệp. Cuộc sống nơi thành phố có thể mở ra những chặng đường mới, nhưng khoảng cách không làm tình quê vơi đi.

Đặc biệt, chữ “vẫn” trong “lòng vẫn nhớ” có sức nặng. Thời gian trôi, cuộc sống đổi thay, con người đi qua nhiều chặng đường, nhưng nỗi nhớ vẫn còn nguyên. Còn “lệ chan hòa” khiến nỗi nhớ trở nên hữu hình, hóa thành nước mắt. Đó không phải sự bi lụy mà là rung động tự nhiên của người luôn mang quê nhà trong tâm tưởng.

Hai câu kết đem đến một điểm tựa ấm áp:

“Mai này trở lại miền quê cũ,

Xin giữ trong tim một mái nhà.”

Nếu sáu câu đầu chủ yếu là nhớ thì hai câu cuối là một lời hẹn. “Mai này trở lại” mở ra niềm mong đợi về ngày trở về. Nhưng điều đáng chú ý nhất nằm ở câu cuối: “Xin giữ trong tim một mái nhà.”

“Một mái nhà” là hình ảnh giản dị mà có sức khái quát lớn. Đó là mái nhà của gia đình, nhưng cũng là mái nhà của quê hương, tuổi thơ và nguồn cội. Con người có thể sống giữa phố thị, có thể tạo dựng một cuộc đời mới, nhưng trong sâu thẳm vẫn cần một nơi để nhớ, một chốn để trở về.

Với người Bình Định xa quê vào TP. Hồ Chí Minh lập nghiệp, câu thơ ấy càng gợi nhiều suy tưởng. Thành phố là nơi làm việc, cống hiến và dựng xây tương lai; quê nhà lại là nơi lưu giữ những ký ức đầu tiên. Giữa đô thị rộng lớn, một buổi chiều hay một thoáng gió cũng có thể đưa tâm hồn trở về bờ tre, bến nước, nơi có bóng mẹ già.

Về nghệ thuật, Nỗi nhớ quê được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú, giàu tính hàm súc. Tác giả sử dụng những hình ảnh quen thuộc của thơ ca truyền thống nhưng đặt chúng trong tâm thế rất đời thường của người xa quê hôm nay. Ngôn ngữ mộc mạc, giàu sức gợi; cảnh vật được lựa chọn theo một dòng hồi tưởng tự nhiên: “chiều xuống”, “mây trôi”, “bờ tre”, “hương cau”, “bến nước”, “bóng mẹ”, rồi “mái nhà”.

Điểm sáng của bài thơ là sự hòa quyện giữa cảnh và tình. Mây trôi gợi nỗi buồn; hương cau đánh thức ký ức; bến nước dẫn về bóng mẹ; “tha hương”, “viễn xứ” làm bật lên thân phận người xa quê; còn “mái nhà” trở thành nơi hội tụ của yêu thương.

Đáng quý hơn, Nỗi nhớ quê không chỉ là câu chuyện riêng của tác giả. Nó chạm đến tâm trạng chung của những người đang sống xa nơi chôn nhau cắt rốn. Mỗi người một hoàn cảnh, nhưng trong sâu thẳm đều có thể giữ một “mái nhà” như thế – nơi chỉ cần nghĩ đến thôi, lòng đã mềm lại.

Bài thơ không gây ấn tượng bằng những ý tưởng lớn lao mà bằng sự chân thành. Tác giả để nỗi nhớ đi qua những hình ảnh nhỏ bé: một bờ tre, một hương cau, một bến nước, một bóng mẹ. Chính những điều tưởng như bình thường ấy lại làm nên chiều sâu của tình quê.

Quê hương, suy cho cùng, không chỉ là một địa danh. Quê hương là nơi có người thân, tuổi thơ, ký ức và một mái nhà để con người luôn muốn trở về. Từ Phú Nhuận, tâm hồn Bình Bình Định vượt qua khoảng cách để trở về miền quê cũ; và từ miền quê ấy, tình yêu lại theo người đi xa trở lại với hiện tại.

“Xin giữ trong tim một mái nhà” – câu thơ khép lại tác phẩm nhưng không khép lại nỗi nhớ. Bởi chỉ cần trong tim còn nguyên hương cau cũ, bờ tre, bến nước và bóng mẹ dưới trăng, thì quê hương vẫn ở bên người con xa xứ. Đó cũng là giá trị nhân văn đẹp nhất mà Nỗi nhớ quê gửi lại: đi bao xa, sống ở đâu, con người vẫn cần một nơi để nhớ và một mái nhà để thương ./.

                                                                   (Nội dung bài bình: 1.412 từ)

        Bá Nha